Chúa Nhật XIV TN A, 5/7/2026
Học với Thầy Giêsu

Lm. Antôn Nguyễn Ngọc Sơn, HKK

Lời mở

Chúa Giêsu mời gọi chúng ta: “Anh chị em hãy mang lấy ách của tôi và hãy học với tôi vì tôi có lòng hiền hậu và khiêm nhường. Tâm hồn anh chị em sẽ được nghỉ ngơi bồi dưỡng” (Mt, 11,29). Mỗi người chúng ta thường dành những năm đầu tiên trong cuộc đời để học hành. Nhưng rất ít người tự hỏi: học để làm gì? Học thế nào cho hiệu quả nhất? Học với ai cho xứng đáng nhất?

Nhiều người phó mặc con cháu mình cho thầy cô dạy dỗ ở trường lớp, mà không hiểu rằng nền giáo dục đầu tiên và căn bản chính là do cha mẹ và người thân ở gia đình. Do đó mỗi người chúng ta phải biết học hành và tự đào tạo mình trước khi dạy dỗ người khác. Vì thế chúng ta muốn tìm hiểu đôi nét về nền giáo dục hiện nay để tìm về học với người Thầy tuyệt vời là Chúa Giêsu.

1. Tình trạng giáo dục hiện nay

Trong hơn 10 thế kỷ bị người Trung Quốc đô hộ (111 TCN – 938) và 10 thế kỷ độc lập (938-1945), người Việt học để ra làm quan, vì đó là cách tiến thân và khẳng định mình nhanh nhất trong một xã hội phong kiến theo chế độ quân chủ chuyên chế. Nội dung học là bộ sách Tứ Thư, Ngũ Kinh của Trung Quốc, và một số kỹ năng làm bài văn, thơ phú. Phương pháp học tập, cách thi cử cũng vì nội dung này mà bị hạn hẹp rất nhiều và mang tính cổ hủ, từ chương. Trần Tế Xương (1870- 1907), một Nho sĩ đỗ tú tài thời đó, đã phải than: “Cái học Nhà Nho đã hỏng rồi. Mười người đi học, chín người thôi…”

Bước vào thời kỳ dân chủ cộng hoà cho cả hai miền Nam Bắc từ 1945 đến 1975, dù nội dung học là những kiến thức thiết thực hơn, nhưng phương pháp học, cách thi cử cũng không khác xưa bao nhiêu. Gần đây Đảng Cộng Sản, chính quyền và nhiều người dân mới nhận ra những hạn chế của nền giáo dục này và đang quyết liệt đòi phải: “đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục và đào tạo để đáp ứng nhu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong nền kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế” (xem Nghị quyết 29-NQ/TW năm 2013 và Nghị quyết số 71NQ/TW, ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo).

Lý do phải quyết liệt đổi mới là vì nền giáo dục hiện nay quá chú trọng vào việc truyền đạt kiến thức, mang nặng tính cách nhồi nhét, trong khi lại coi thường việc vận dụng kiến thức để giải quyết những vấn đề mà công việc và cuộc sống đặt ra. Thật ra, khoa học và công nghệ phát triển rất nhanh, kho tàng kiến thức mỗi ngày một lớn, nên một số hiểu biết ta thu nhận từ việc học cũng nhanh chóng trở thành lạc hậu, lỗi thời.

Nhất là những khám phá mới về con người, về vũ trụ vạn vật trong khoảng 20 năm gần đây đã thay đổi hoàn toàn nhận thức về con người khiến nhiều quốc gia phải thay đổi chính sách giáo dục và đào tạo. Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, các nước Hồi giáo đã cấm giảng dạy “giả thuyết vạn vật tiến hoá ngẫu nhiên” của Darwin vì nó làm cho con người hiểu lầm vị trí cao quý của mình trong trái đất và vũ trụ. Tuy nhiên ở Việt Nam cũng như ở Trung Quốc và vài nước trên thế giới, nhiều trường vẫn đang giảng dạy giả thuyết này và coi nó như một lý thuyết chính thống của khoa học.

Những khám phá mới về cấu trúc ADN, về hoạt động của bộ não, nhất là về cấu trúc của các nguyên tố trong thân thể con người giúp cho người ta nhận ra giá trị cao quý của tinh thần và hướng con người về tình yêu quảng đại, tư tưởng trong sáng, hạnh phúc chân thật và sự sống phi thường của chính Thiên Chúa. Nhiều người trên thế giới bắt đầu hiểu được điều đó.

Tuy nhiên hình như chính các tín hữu Công giáo, ngay cả những người có nhiệm vụ giáo dục và đào tạo người khác như các linh mục và tu sĩ, chưa quan tâm đến các khám phá này. Do đó, các bài giảng, bài giáo lý của họ nhiều khi không còn phù hợp với những tiến bộ của khoa học và không có sức thuyết phục người nghe, nhất là giới trẻ trong thời đại hiện nay.Vì thế, Toà Thánh Vatican luôn nhấn mạnh đến việc đào tạo lại trong các chủng viện và tu viện, như ta thấy trong chuyến Ad Limina ở Roma của Hội đồng Giám mục Việt Nam vào tháng 5 năm 2026 vừa qua.

2. Học để làm gì?

Nếu ta có dịp hỏi các học sinh, sinh viên, thậm chí cả phụ huynh: “học để làm gì”, nhiều người sẽ không biết trả lời. Người ta nghĩ rằng đến tuổi thì phải đi học; học để sau này có công ăn việc làm, nuôi sống bản thân và giúp đỡ gia đình. Chỉ có một số rất ít mới biết học để mở mang kiến thức hay để hoàn thiện chính mình.

Năm 1997, Tổ chức Giáo dục Khoa học Văn hoá (UNESCO) của Liên Hiệp Quốc đã công bố thông điệp mang tên: “Học tập – một kho báu tiềm ẩn” để xây dựng bốn trụ cột cho việc học và định hướng cho việc giáo dục của thế kỷ XXI: “Học để biết, học để làm, học để sống, học để khẳng định mình” (Learning to know, to do, to live together and to be).

+ Học để biết là nắm được các kiến thức cần thiết cho cuộc sống.

+ Học để làm là có khả năng hành động trong môi trường sống của mình.

+ Học để sống chung là hợp tác với người khác trong xã hội.

+ Học để khẳng định mình là phát triển được hết năng lực, phẩm chất của mình để làm chủ được cuộc đời, trở thành một con người cao quý, xứng đáng trong cộng đồng nhân loại. Bốn trụ cột này phải nối kết với nhau mới tạo nên “một con người có giáo dục, có văn hoá”. Thiếu một trụ cột nào hay yếu kém một trụ cột nào thì nền giáo dục không toàn vẹn và hoàn hảo.

Công đồng Vaticanô II, ngày 28/10/1965, đã ra tuyên ngôn “Gravissimum Educationis”, nhấn mạnh: “việc giáo dục hết sức hệ trọng”, để nhắc nhở rằng học không phải để biết, để làm, để sống, để khẳng định mình như một người bình thường, mà còn như người con cao quý của Thiên Chúa, vì người ta có thể hiểu biết vô cùng, hành động phi thường, sống mãi mãi và hạnh phúc vô biên.

3. Học với ai cho xứng đáng nhất?

Trong cuộc đời, chúng ta được học với nhiều thầy cô và cảm nghiệm rằng người nào càng yêu mến ta, càng dạy ta những điều tốt đẹp, thì ta càng quý trọng, biết ơn. Thầy cô nào càng ảnh hưởng và làm thay đổi đời của nhiều người, thì càng được tôn vinh. Hơn nữa, ta còn hiểu rằng mọi tư tưởng tốt đẹp, sự khôn ngoan, tình yêu, ân huệ và những giá trị văn hoá thuộc về tinh thần đều bắt nguồn từ Thiên Chúa, Đấng luôn tạo thành con người giống hình ảnh Ngài và ban cho con người có tinh thần vượt ra khỏi những giới hạn của vật chất, không gian và thời gian.

Vì thế, khi nhận ra Thiên Chúa là Người Thầy tối cao (x. Mt 23,8-9), là nguồn của mọi tri thức và ân huệ, con người mới sẵn lòng chia sẻ cách quảng đại và vô vị lợi những gì mình khám phá được cho mọi người thay vì giấu nghề, giữ kín, đòi tác quyền, đòi thù lao thật cao như hiện nay.

Lời kết

Khi nhận ra Đức Giêsu là vị Thiên Chúa cụ thể, là Người Thầy tuyệt vời, ta mới cảm thấy tự hào được làm học trò của Người và học với Người. Chúa Giêsu không chỉ dạy ta những mảnh sự thật rời rạc, nhưng là sự thật toàn diện, hoàn hảo: về Thiên Chúa, về con người, về vạn vật, để ta sống dồi dào và siêu việt như Người. Amen.