Mồng Hai Tết A | 18/2/2026
 Hướng về cội nguồn tổ tiên 

Lm. Antôn Nguyễn Ngọc Sơn, HKK

Lời mở

Ngày mồng Hai Tết, Giáo hội Việt Nam luôn mời gọi chúng ta kính nhớ tổ tiên, ông bà, cha mẹ như tìm về cội nguồn của mình, để mỗi người được hạnh phúc, gia đình được êm ấm và dân tộc được trường tồn. Tuy nhiên, nhiều người thời nay chưa ý thức được cội nguồn đó là ai và phải tỏ lòng thảo hiếu đối với tổ tiên như thế nào.

1. Tổ tiên của người Việt là ai?

Trong nền giáo dục nặng về thực dụng, đặt trọng tâm vào khoa học, ít chú ý đến lịch sử, văn hoá các dân tộc, nên nhiều người trẻ Việt Nam hiện chỉ nhận biết có cha mẹ mình đang sống, chỉ biết tổ tiên mình là vua Hùng dựng nước, chứ không biết đến nguồn cội của mọi hiện hữu là chính Thiên Chúa. Những người biên soạn các bộ sách giáo khoa đã loại bỏ tất cả các bài học về tôn giáo, về đời sống tinh thần của con người. Ý niệm về tổ tiên được định nghĩa trong cuốn Từ điển Tiếng Việt: “Tổng thể nói chung những người được coi là thuộc những thế hệ đầu tiên, qua đời đã lâu, của một dòng họ hay một dân tộc” (x. Viện Ngôn ngữ học, Từ điển Tiếng Việt, NXB Đà Nẵng, 2013).

Trong bài Phúc Âm (x. Mt 15,1-6 ) Chúa Giêsu cũng nói cho các kinh sư và người Pharisêu hiểu rằng họ không được phép chỉ giữ truyền thống của tổ tiên mà quên mất nguồn cội là chính Thiên Chúa. Họ đã dạy cho người dân Do Thái rằng nếu ai đóng góp vào đền thờ một số tiền thì người ấy có thể nói với cha mẹ mình rằng: “Những gì chúng tôi có thể giúp cha mẹ đều là lễ phẩm dâng cho Chúa rồi, thì người ấy không phải thờ cha kính mẹ nữa”. Chúa Giêsu nói rằng người ta không được quyền dựa vào truyền thống của con người mà huỷ bỏ lời Thiên Chúa là phải thảo kính cha mẹ.

Thật sự ý niệm về tổ tiên như mời gọi chúng ta mở tâm trí hướng đến rất nhiều dân tộc, mở ra cho toàn thể nhân loại, bởi vì tổ tiên là những bậc sinh thành đã dưỡng dục ta trong nhiều thế hệ: từ cha mẹ, ông bà, đến các cụ cố và nhiều thế hệ trước đó.

Nếu nhìn vào dân tộc Việt Nam chúng ta thấy không phải chỉ có vua Hùng dựng nước. Trước đó còn có những bộ tộc mà ta gọi là Bách Việt (100 bộ tộc người Việt) ở phía Nam sông Dương Tử của Trung Quốc, từ đó ta mới có tên nước là Việt Nam. Những bộ tộc đó đã di cư xuống phía Nam và quy tụ ở đồng bằng sông Hồng như cái nôi phát sinh dân tộc Việt. Sau đó, dân tộc ta mở mang bờ cõi dọc theo bờ biển miền Trung, với dân tộc Chăm và nền văn hoá Sa Huỳnh với rất nhiều đền thờ ở Đà Nẵng, Nha Trang, Phan Rang. Sau đó dân Việt tiến vào miền Nam, miền đất của vương quốc Phù Nam, nguồn gốc của Nhà nước Khmer, nước Chân Lạp và Thuỷ Chân Lạp, bao gồm cả nước Campuchia và đồng bằng sông Cửu Long hiện nay.

Những dân tộc đó, dù không tồn tại nữa, nhưng mồ hôi, công sức, xương máu của họ đổ ra để canh tác đất đai và bảo vệ quê hương, đã thấm vào lòng đất nước này, tạo nên cho chúng ta lúa gạo, cây trái, và cả những nền văn hoá. Rồi từ đó hình thành nên nước Việt Nam với 54 dân tộc khác nhau. Họ thật sự là tổ tiên của chúng ta vì đã hình thành và dưỡng dục ta nên ta phải biết ơn tất cả các bậc ấy.

Tuy nhiên, đó mới chỉ là những đóng góp về thể xác vật chất. Những người khác còn đóng góp cho chúng ta về mặt văn hoá và tinh thần nên ý niệm tổ tiên phải trải rộng ra cho toàn thể nhân loại. Chúng ta biết ơn những người Ả Rập dạy cho chúng ta những con số 1,2,3,4 để làm nên những phép tính đơn giản: 1 cộng với 1 là 2. Chúng ta biết ơn những người Roma đã khám phá ra những con chữ a, b, c, mà bây giờ ta mới có chữ Quốc ngữ. Chúng ta biết ơn biết những bậc tiền nhân đã đóng góp cho nhân loại, ngay từ đầu lịch sử con người cho đến ngày nay, những khám phá, phát minh về đủ mọi ngành khoa học tự nhiên cũng khoa học xã hội nhân văn mà bài đọc I đã nhắc nhở: “Giờ đây, chúng ta hãy ca ngợi những vị danh nhân cũng là cha ông chúng ta qua các thế hệ. Các ngài là những vị đạo hạnh, công đức của các ngài không chìm vào quên lãng” (Hc 44,1.10). Tất cả đều là những bậc tổ tiên đã sinh thành, dưỡng dục ta. Tất cả đang tụ họp ở đây, quanh bàn thờ Chúa trong ngày xuân mới, như trong nhà Cha chung, để ta tỏ lòng kính nhớ, biết ơn.

2. Nguồn cội duy nhất là Thiên Chúa

Nhớ về nguồn cội của mình là các bậc tổ tiên, ta còn được mời gọi đi xa, đi cao hơn nữa, để trở về nguồn cội duy nhất của toàn thể nhân loại và vũ trụ. Đó là chính Thiên Chúa. Chúa là nguồn của mọi hiện hữu, nguồn của chân thiện mỹ, của sự sống vĩnh hằng và hạnh phúc vô biên, để từ cội nguồn đó ta mới có tất cả như ngày nay. Chúng ta được mời gọi dâng lên Chúa tấm lòng thảo hiếu, để nhận ra mọi người, dù khác biệt màu da, tôn giáo, giai cấp xã hội, đều là anh chị em của nhau, con của cùng một Cha Trên Trời. Vì thế, Chúa Giêsu đã giới thiệu cho ta nguồn cội duy nhất ấy: “Anh em đừng gọi ai dưới đất này là cha của anh em, vì anh em chỉ có một Cha, là Cha trên trời” (Mt 23,9).

Hơn nữa, mối liên hệ ruột thịt bây giờ được xây dựng trên nền tảng lòng thảo hiếu năng động đối với Cha Trên Trời. Khi có người nhắc nhở Chúa Giêsu : có mẹ và anh em đang đợi Người. Người nói rằng: “Ai là mẹ tôi? Ai là anh em tôi? Rồi Người giơ tay chỉ các môn đệ và nói : Đây là mẹ tôi, đây là anh em tôi. Vì phàm ai thi hành ý muốn của Cha tôi, Đấng ngự trên trời, người ấy là anh chị em tôi và là mẹ tôi” (Mt 12,47-50). Khi ta gắn bó với Chúa, thi hành ý muốn của Chúa Cha như Chúa Giêsu thì ta được kết hợp mật thiết với Chúa Giêsu, và Người chuyển thông cho ta sức mạnh, tình yêu và tất cả những ân huệ cao cả nhất của Chúa để ta được nối kết với nhau và trở thành một gia đình duy nhất.

Chính gia đình này sẽ giúp ta cảm nghiệm được rằng mọi người không phải chỉ là anh chị em ruột thịt về phần xác mà còn được Cha Trên Trời cho hợp nhất với Ngài, trở thành Thiên Chúa như Chúa Giêsu nhờ Chúa Thánh Thần thánh hoá. Nhờ đó, ta mới có thể giúp cho dân tộc mình bền vững, nhân loại được trường tồn, gia đình được hạnh phúc.

Lời kết

Xin Chúa Xuân chúc lành cho tùng người trong năm mới để chúng ta trở thành nhưng môn đệ thừa sai của Chúa Kitô, toả sáng Tin Mừng cứu độ cho muôn loài. Amen.