Bài 11. Hiến pháp Nước Trời

Hiến pháp Nước Trời

Bài thường huấn 11 (Dòng Thánh Phaolô)
Lm. Antôn Nguyễn Ngọc Sơn

Lời mở

1. Đức Giêsu đã loan báo Tin Mừng Nước Trời và thiết lập nước đó cho con người và muôn loài thụ tạo để họ được chia sẻ sự sống siêu việt của Thiên Chúa. Vì thế, trong tư cách là môn đệ thừa sai của Chúa Giêsu, chúng ta cần tìm hiểu hiến pháp của nước này trước khi rao giảng nước đó cho muôn loài.

1. Xác định từ ngữ

2. Chúng ta cần hiểu rõ các từ ngữ như Hiến Pháp, Nước Trời trước khi đi sâu vào nội dung của chúng.

Hiến pháp là văn bản pháp luật nền tảng của một nước, quy định những vấn đề chung nhất như chế độ chính trị, quyền lợi và nghĩa vụ của công dân, hệ thống tổ chức nhà nước… thể hiện ý chí và nguyện vọng của toàn dân. Mỗi công dân trong nước cần phải hiểu rõ hiến pháp này. Ví dụ: Việt Nam có bản Hiến pháp năm 2013.

3. Hiến chương (hiến chế): là một loại văn bản pháp lý hoặc điều ước quốc tế đặc biệt, trong đó quy định về tôn chỉ, mục đích, nguyên tắc hoạt động, quyền hạn và cấu trúc tổ chức của một quốc gia, một tổ chức quốc tế hoặc một hội đoàn. Ví dụ: Hiến chương Liên Hiệp Quốc, Hiến chương Liên hiệp Hội đồng Giám mục Châu Á, Hiến chế Gaudium et Spes của Công đồng.

4. Tông hiến: là văn kiện pháp lý quan trọng của Đức Giáo hoàng về những vấn đề đức tin, luân lý, phụng vụ và luật lệ trong Hội Thánh. Ví dụ: Tông hiến Missale Romanum ngày 03.04.1969 của ĐGH Phaolô VI quy định các luật lệ về thánh lễ. Tông hiến có tầm quan trọng hơn tông huấn, tông sắc, tông thư.

Nước Trời

5. Người Công giáo thường được nghe giảng về Nước Trời. Nhưng từ “Trời” dễ khiến người tín hữu hiểu lầm là nước ở trên trời, hay là nước thiên đàng sau khi chết. Nước Trời không phải là một nơi chốn hay một ân huệ mà con người đón nhận cách thụ động sau khi chết, nhưng là một tình trạng sống cần phải được tín hữu tích cực thực hiện ngay trong cuộc đời trần thế.

6. Đức Giêsu dùng từ Nước Trời với ý nghĩa là Nước Thiên Chúa hay vương quốc của Thiên Chúa, bởi vì người Do Thái không dám kêu tên trực tiếp “Thiên Chúa” để tránh phạm huý, nên dùng từ “Trời”. Ngoại trừ Tin Mừng theo thánh Matthêu viết cho người Do Thái dùng từ “Nước Trời”, ba Tin Mừng theo thánh Marcô, Luca, Gioan đều dùng từ “Nước Thiên Chúa” hay “Vương quốc Thiên Chúa” vì các ngài viết cho lương dân.

7. Nói tới Nước Thiên Chúa, hay vương quốc Thiên Chúa, là người ta nghĩ tới một vùng đất, một lãnh thổ như nước Việt Nam, vương quốc Anh… trong đó có một hay nhiều dân tộc sống chung trong một chế độ chính trị, có chính quyền hay vua cai trị, có luật pháp chi phối, có những giá trị đặc biệt của dân tộc đó.

8. Người dân tự hào được là công dân của nước đó vì có một ông vua anh minh cai trị, có một chính quyền vững mạnh, trong sạch điều khiển đất nước, được sống sung túc, hoà thuận, yêu thương nhau. Nếu không người ta sẽ xấu hổ, nhục nhã vì mang danh nước đó và tìm cách bỏ trốn sang nước khác. Vậy chúng ta tự hỏi mình biết gì về Nước Trời, có tự hào là công dân của nước đó không và có hành động nào để xây dựng, bảo vệ nước đó?

9. Đức Giêsu đã nói cho chúng ta rằng: “Nước Thiên Chúa không phải là chỗ này hay chỗ kia, mà đang ở giữa anh chị em” (x. Lc 17,21). Điều đó có nghĩa: Nước Thiên Chúa chính là Đức Giêsu, vì Người đang ở giữa chúng ta, và những giá trị cao cả mà Người mang đến cho nhân loại.

10. Thánh Phaolô cũng nhắc đến Thiên Chúa là vua và Đức Giêsu là vua hiển trị mọi dân tộc cho đến muôn đời “vì Nước Thiên Chúa không phải là chuyện ăn uống, nhưng là công lý, bình an và hoan lạc trong Thánh Thần (x. Rm 14,17). “Nước Trời là nước của sự thật và sự sống, của thánh thiện và ân sủng, của công lý, hoà bình và tình yêu” (x. Hiến chế Công đồng Vatican II, Gaudium et Spes, số 39; Kinh Tiền Tụng lễ Chúa Giêsu Vua Vũ trụ).

11. Nước Trời gồm những giá trị văn hoá cao quý tột điểm, mà Đức Giêsu thực hiện và chuyển giao cho chúng ta: đó là sự thật toàn vẹn về Thiên Chúa Ba Ngôi, là sự sống kỳ diệu, là con đường tình yêu, là cuộc cách mạng vĩ đại nhất trong lịch sử để biến đổi con người, là sự cứu độ trọn vẹn của con người và vũ trụ… Tất cả những giá trị ấy đều là chất liệu để xây dựng một nền văn hoá cao cả nhất cho muôn loài, mà mỗi người phải bắt đầu thực hiện ngay từ hôm nay trong đời sống trần thế. Đó cũng là “nền văn minh tình yêu”.

2. Hiến pháp Nước Trời thời Cựu Ước

12. Hiến pháp Nước Trời là kết quả của một chặng đường trải dài từ lúc Thiên Chúa dựng nên con người và đặt luật tự nhiên vào lòng họ trước khi mạc khải cho người Do Thái biết Mười Điều Răn. Hiến pháp này được chính Con Thiên Chúa hoàn thiện qua Tám Mối Phúc để quy vào một điều răn mới duy nhất được Chúa Giêsu thể hiện: “Anh em hay yêu thương nhau như Thầy đã yêu thương anh em”.

13. Mười Điều Răn được coi là hiến pháp đầu tiên và căn bản của dân Thiên Chúa thời Cựu Ước. Chúa Giêsu đến, không phải để bãi bỏ, nhưng để hoàn thiện những gì trong Cựu Ước, nên Tám Mối Phúc được Chúa Giêsu công bố cũng là hiến pháp Nước Trời trong thời Tân Ước. Từ ngày công bố đến nay, nhiều người vẫn chưa hiểu rõ nội dung và tầm quan trọng của nó. Vì thế, ta cần hiểu biết và tuân giữ hiến pháp này thì mới xứng đáng là công dân của Nước Trời.

14. Trước khi có hệ thống pháp luật, con người quản lý xã hội bằng phong tục, tập quán và tín ngưỡng. Pháp luật chỉ thực sự hình thành khi các nhà nước cổ đại thiết lập hệ thống văn bản quy phạm. Khoảng năm 2100-2050 TCN: Bộ luật của vua Ur-Nammu (vương quốc Sumer, Lưỡng Hà) được coi là văn bản luật cổ xưa nhất của nhân loại còn lưu giữ được các phần văn bản.

15. Khoảng năm 1754 TCN: Bộ luật Hammurabi của vương quốc Babylon cổ đại ra đời. Đây là bộ luật thành văn cổ khắc trên đá hoàn chỉnh và nổi tiếng nhất thế giới cổ đại. Khoảng năm 450 TCN, Luật Mười Hai Bảng (Lex Duodecim Tabularum) ra đời tại La Mã, đặt nền móng cho hệ thống luật pháp phương Tây hiện đại.

16. Riêng dân Do Thái được Thiên Chúa mạc khải cho Abraham để biết tôn thờ Chúa là Đấng Tạo Hoá vào khoảng 2000-1800 năm TCN. Mười điều răn được Thiên Chúa ban cho ông Môsê trên núi Sinai vào năm 1313 TCN theo lịch Do Thái truyền thống (x. Xh 20,2-17; Đnl 5,6-21). Rồi qua “ông Môsê và các tiên tri”, Chúa đã mạc khải cho họ cách quản trị đất nước bằng các luật lệ khác. Bộ luật Do Thái gồm 613 điều khoản, trong đó có 365 điều cấm và 248 điều phải làm.

17. Khi người thông luật hỏi thử Chúa Giêsu: “Trong sách Luật Môsê, điều răn nào là điều răn trọng nhất” (x. Mt 22,34-40), Người biết rõ nỗi khó khăn của họ, bởi vì nhóm Pharisêu thường giữ cặn kẽ 613 điều trong bộ luật nên họ không biết điều luật nào là trọng nhất để tập trung vào đó. Đối với các người Do Thái khác, họ đều biết Mười Điều Răn trong giao ước với Thiên Chúa, và cũng muốn biết Đức Giêsu chọn điều nào.

18. Đức Giêsu đã tóm gọn tất cả lề luật họ biết vào hai điều răn trọng nhất là mến Chúa yêu người. Người nối luật mến Chúa được diễn tả trong kinh Shêma ở sách Đệ Nhị Luật (x. Đnl 6,5): “Hãy yêu mến Đức Chúa, Thiên Chúa của anh em, hết lòng, hết dạ, hết sức anh em” với giới luật yêu người ở sách Lêvi “Ngươi phải yêu mến người thân cận như chính mình” (x. Lv 19,18). Người đã giúp cho các thầy thông luật và người Do Thái hiểu được quy luật yêu thương gồm 2 nội dung ngang bằng nhau.

19. Chúa Giêsu nói rằng: “Người đến không phải để bãi bỏ luật Môsê hoặc lời các ngôn sứ, nhưng là để hoàn thiện” (Mt 5,17). Nếu so sánh bản văn Cựu Ước với Tân Ước, ta thấy Chúa Giêsu đưa thêm một yếu tố mới: “hết trí khôn” (x. Mc 12,30; Mt 22,37; Lc 10,27), trong khi các bản văn khác chỉ có 3 yếu tố: “hết lòng, hết linh hồn, hết sức lực”. Người đã hoàn thiện lề luật bằng cách nhấn mạnh đến nhận thức, đến sự hiểu biết. Chính yếu tố mới này giúp ta giữ luật theo tinh thần thay vì theo hình thức, thói quen.

20. Chúa Giêsu không phá bỏ luật giữ ngày sabat khi Người chữa bệnh vào ngày đó. Ngày sabat, hay ngày Chúa Nhật thời Tân Ước, Người vẫn vào hội đường đọc Sách Thánh, cầu nguyện cùng với mọi người “như thói quen Người vẫn thường làm”, nhưng Người không ngại chữa lành bệnh nhân (x. Lc 13,10-17) để nối kết giới luật “Yêu Chúa hết lòng và yêu người như mình” thành một điều luật yêu thương duy nhất của Người.

21. Chúng ta thường căng thẳng không biết phải giữ luật yêu Chúa, yêu người và nhiều khi không biết hành động thế nào cho đúng ý Chúa: “Bỏ giờ lễ, giờ kinh để chăm sóc bệnh nhân hay đi du lịch cùng với gia đình?”. Trong những trường hợp đó ta rất cần sự soi sáng của Chúa Thánh Thần qua việc dùng trí khôn để phân định. Vì thế Chúa Giêsu đã thêm yếu tố “yêu Chúa hết trí khôn” mà ít nhà thần học phân tích điều này khi nói đến luật yêu thương.

22. Luật Cựu Ước không nói đến yêu Chúa “hết trí khôn” (Đnl 6,5), còn Đức Giêsu lại nhắc đến 4 yếu tố: “hết lòng, hết linh hồn, hết sức, hết trí khôn”. Người muốn ta dùng trí phán đoán của mình để xác định hành động nào cần thiết và trường hợp nào đúng đắn để thể hiện tình yêu đối với Chúa hay đối với con người. Người quan tâm đến 4 yếu tố của con người mà thời nay chúng ta gọi là thể lý, tâm thần, tâm lý và tâm linh.

23. Người đã hoàn thiện Cựu Ước bằng Tám Mối Phúc Thật và những luật lệ khác trong Tân Ước. Dựa theo đó, Giáo hội Công giáo làm ra các luật lệ theo từng thời kỳ của lịch sử. Bộ luật gần nhất của Giáo Hội được công bố năm 1983, có 1.752 điều khoản. Các người lãnh đạo cộng đồng tín hữu căn cứ vào đó để giúp tín hữu sống ổn định và phát triển. Vì thế người tín hữu tuân giữ luật lệ và dựa vào các tiêu chuẩn đó để thể hiện đời sống đạo đức.

24. Đức Giêsu nhắc nhở “phải giữ từng chấm, từng phết” trong bộ luật, nghĩa là giữ luật cặn kẽ và chi tiết. Tuy nhiên, kiểu giữ luật này lại có thể dẫn người ta đến việc hiểu sai lời dạy của Chúa Giêsu và dẫn đến thái độ câu nệ vào hình thức của lề luật, mà không quan tâm đến tự do, tình yêu và lòng thương xót. Vì thế, Người nói thêm rằng: “Nếu anh em không ăn ở công chính hơn các kinh sư và người Pharisêu thì sẽ chẳng được vào Nước Trời” (Mt 5,20).