Bài 11. Hiến pháp Nước Trời

3. Hiến pháp Nước Trời thời Tân Ước

25. Trải qua 20 thế kỷ của Giáo hội Công giáo, Hiến pháp Nước Trời đã được giải thích và trình bày trong phần thứ ba nói về Đời sống trong Đức Kitô của Sách Giáo lý của Hội Thánh Công giáo (GLHTCG), từ số 1691 đến số 2557. Sách này được Toà thánh Vatican soạn thảo và được Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II công bố năm 1992. Sách này cũng được Uỷ ban Giáo lý Đức tin của Hội đồng Giám mục Việt Nam dịch và xuất bản năm 2009.

26. Phần trình bày về Mười Điều Răn chiếm dung lượng lớn so với Tám Mối Phúc. Cụ thể, Tám Mối Phúc có trong 14 số, từ 1.716 đến 1.729 và Mười Điều Răn trong 506 số, từ 2.052 đến 2.557, nghĩa là dài gấp 35 lần so với Tám Mối Phúc. Việc trình bày đó khiến người tín hữu hiểu lầm: Tám Mối Phúc không quan trọng và ít có giá trị so với Mười Điều Răn. Trong thực tế, nhiều tín hữu xét mình và xưng tội theo Mười Điều Răn hơn là Tám Mối Phúc.

3.1. Mười Điều Răn thời Tân Ước

27. “Chúa Giêsu đã lấy lại Mười Điều Răn (x. Mt 19,16-19), nhưng Người đã biểu lộ sức mạnh của Thần Khí đang tác động nơi các mặt chữ ấy” (GLHTCG, số 2054). Chúng ta có thể thấy bản so sánh Mười Điều Răn trong sách Xuất Hành (x. Xh 20,2-17), sách Đệ Nhị Luật (x. Đnl 5,6-21) và Công thức Giáo lý theo bản kinh “Đạo Đức Chúa Trời có Mười điều răn” trong sách kinh Mục Lục của Nhà in Tân Định năm 1951 (x. GLHTCG, số 2051):

28. “Thứ nhất: Thờ phượng một Đức Chúa Trời và kính mến Người trên hết mọi sự. Thứ hai: Chớ kêu tên Đức Chúa Trời vô cớ. Thứ ba: Giữ ngày Chúa nhật. Thứ bốn: Thảo kính cha mẹ. Thứ năm: Chớ giết người. Thứ sáu: Chớ làm sự dâm dục. Thứ bảy: Chớ lấy của người. Thứ tám: Chớ làm chứng dối. Thứ chín: Chớ muốn vợ chồng người. Thứ mười: Chớ tham của người”. Nếu đi sâu vào từng điều, ta thấy Giáo Hội đã giải thích theo Tin Mừng của Chúa Kitô và rất đáng cho ta lưu tâm.

29. Chúng ta cần phải hiểu Mười Điều Răn trong bối cảnh của cuộc Xuất Hành, khi dân Do Thái vừa được giải thoát khỏi ách nô lệ tội lỗi, nên đa số là các mệnh lệnh tiêu cực, các điều cấm đoán, trừ điều răn IV. Nó tóm tắt và công bố lề luật của Thiên Chúa. Nó hình thành nên giao ước của dân thánh với Chúa, nhưng vẫn giữ vai trò thứ yếu. Chính đời sống luân lý của con người mới là lời đáp cho sáng kiến đầy yêu thương của Chúa (số 2057-2062).

30. Mười Điều Răn nêu ra các đòi hỏi của lòng mến Chúa với 3 điều răn đầu và yêu người với 7 điều răn sau, dù thứ tự có thể được sắp đặt khác nhau trong GH Công giáo, GH Chính Thống và GH Cải Cách. Nhưng cả 10 điều tạo thành một tổng thể thống nhất hữu cơ. Vi phạm một điều là vi phạm tất cả các điều răn khác, vì không thể tôn thờ Thiên Chúa mà không yêu thương muôn loài là thụ tạo của Ngài. Mười Điều Răn thống nhất đời sống tôn giáo với đời sống xã hội của con người (số 2064-2069).

31. Mười Điều Răn thuộc về mạc khải của Thiên Chúa, đồng thời cũng dạy ta biết nhân tính đích thực của con người. Nó làm sáng tỏ những bổn phận thiết yếu cũng như các quyền căn bản gắn liền với bản tính cao cả của con người. Đó chính là luật tự nhiên được Thiên Chúa ghi sâu trong lòng người nên bất biến và có giá trị bắt buộc phải tuân theo mọi nơi và mọi thời (số 2070-2073).

32. Tuy nhiên, trong tình trạng tội lỗi, ánh sáng lý trí bị lu mờ và ý chí bị sai lạc, con người cần đến sự mạc khải thần linh được trình bày trong Giáo Hội và nhờ tiếng nói của lương tâm ngay chính để có thể nhận biết, tuân giữ và đạt được ơn cứu độ (số 2071). Chính khi tin vào Chúa Giêsu Kitô và tuân giữ các điều răn của Người, Người trở thành quy luật sống động và nội tâm cho cách thức chúng ta hành động (số 2074).

33. Điều răn thứ nhất: “Ngươi phải yêu mến Đức Chúa là Thiên Chúa của ngươi, hết lòng, hết sức, hết linh hồn và hết trí khôn ngươi”(x. Xh, 20,2-5; Đnl 6,4.13-14; Mt 22,37; số 2083-2141). Điều răn này bao gồm đức tin, đức cậy và đức mến. Nhờ những khám phá của khoa học, ta nhận biết con người vô cùng kỳ diệu và vũ trụ vô cùng lớn lao. Chúng được tạo dựng và tồn tại theo những quy luật chính xác để con người nhận biết Ngài là Đấng hiện hữu duy nhất và là nguồn của mọi hiện hữu.

34. Từng giây phút mỗi người nhận được muôn ơn lành của Thiên Chúa Tạo Hoá qua khí thở, đồ ăn, thức uống, và các giá trị tinh thần như tư tưởng, tình yêu, hạnh phúc, chân thiện mỹ… nên phải đặt hết niềm tin, niềm hy vọng vào Chúa và dành tất cả tình yêu cho Ngài (số 2083-2141). Đồng thời con người diễn tả chúng thành việc thờ phượng, cầu nguyện, dâng các hy lễ lên Chúa và qua các lời khấn hứa với Ngài (số 2095-2103).

35. Nhưng do thiếu hiểu biết và bị tác động bởi các nền giáo dục gia đình hay xã hội, người ta có thể phạm các tội nghịch với đức tin như cố tình nghi ngờ sự hiện diện của Chúa, vô tín, lạc giáo, bội giáo; hoặc nghịch với đức cậy như ngã lòng, tự phụ chỉ tin vào khả năng của mình hay ỷ lại vào quyền năng và lòng thương xót của Thiên Chúa; hoặc nghịch với đức mến như lãnh đạm nguội lạnh, lười biếng, thờ ơ trước tình yêu Chúa (số 2087- 2094).

36. Điều răn này cũng cấm tôn kính những thần linh khác ngoài Thiên Chúa duy nhất, sự mê tín, thói thờ ngẫu tượng, thực hành các kiểu bói toán và ma thuật, các hành động thử thách Thiên Chúa, các tội phạm thánh, buôn bán các thực tại thiêng liêng (mại thánh), các hình thức vô thần và thuyết bất khả tri cho rằng không thể có Thiên Chúa hay không thể biết gì về Ngài (số 2110- 2128).

37. Điều răn thứ hai: “Ngươi không được dùng danh Chúa một cách bất xứng” (x. Xh 20,7; Mt 5,33-34; số 2142-2167). Điều răn này dạy ta phải tôn kính Danh Chúa vì Danh Ngài là thánh và vì Chúa luôn hiện diện bên ta. Điều này cũng đòi ta phải tôn thờ và kính trọng đối với Danh Thánh Đức Giêsu Kitô, Đức Trinh Nữ Maira, Các Thiên Thần và các Thánh. Chúng ta cũng phải giữ các lời hứa với tha nhân nhân danh Thiên Chúa, tránh các lời nói phạm thượng, kêu tên Chúa vô cớ, các lời thề gian và bội thề (số 2142- 2167).

38. Điều răn thứ ba: “Giữ ngày Chúa Nhật” (Xh 20,8-10; Mc 2,27-28; số 2168-2195). Ngày Sabat của người Do Thái (x. Xh 20,8-10) hay ngày Chúa Nhật của người Kitô hữu nhắc nhớ đến nhiều kỷ niệm trong công trình tạo dựng, trong lịch sử giải phóng dân tộc khỏi ách nô lệ, việc con người được nghỉ ngơi thay vì nô lệ cho công việc và của cải, cuộc xum họp thân mật của cộng đồng và gia đình, nhất là cuộc sống lại của Chúa Giêsu như một công trình tạo dựng mới (số 2168- 2176).

39. Chúa Giêsu mời gọi con người làm chủ ngày này (x. Mc 2,27-28), nhất là cử hành Thánh Thể với tất cả ý thức, để nối kết với Chúa và với nhau. Nối kết với Chúa như là một dịp để nhận được sự sống kỳ diệu và nguồn năng lượng vô biên, giống như người ta xạc lại bình điện/cục pin nguồn điện của mình, và nối kết với nhau để gia tăng niềm vui và tình huynh đệ qua việc nghỉ ngơi và sinh hoạt cộng đồng (số 2177- 2193). Tuy nhiên nhiều tín hữu chưa quan tâm đủ.

40. Điều răn thứ bốn: Thảo kính cha mẹ (x. Xh 20,12; Lc 2,5; số 2196-2257). Điều này đòi ta phải tôn kính cha mẹ vì sinh thành và dạy dỗ ta cũng như tôn kính tất cả những ai được Chúa trao quyền bính để mưu ích cho ta. Nó liên quan đến các mối tương quan trong gia đình, gia tộc và mở ra cho tất cả các mối tương quan xã hội khác như thầy trò, chủ tớ, vua tôi… với các bổn phận phải thi hành, vì tất cả làm thành một đại gia đình với Thiên Chúa là Cha Trên trời (x. Mt 12,5).

41. Điều răn này soi sáng các bổn phận của những người thực thi quyền bính để họ phục vụ công ích trong sự liêm chính và tôn trọng nhân phẩm, cũng như bổn phận của tất cả những ai hưởng phúc lợi từ quyền bính để họ cộng tác với chính quyền trong tinh thần tôn trọng chân lý, sự công bằng, tình liên đới và sự tự do. Đồng thời Giáo Hội cũng có sứ vụ đưa ra các phán đoán luân lý cả trong lĩnh vực liên quan đến chính trị để bảo vệ danh Chúa và nhân vị.

42. Điều răn thứ năm: Chớ giết người (x. Xh 20,13; Mt 5,21-22; số 2258-2330). Toàn bộ đời sống con người, từ khởi đầu của bào thai cho đến khi chết đều linh thánh, bởi vì Thiên Chúa muốn dựng nên con người vì chính họ, theo hình ảnh và giống như Thiên Chúa hằng sống và thánh thiện. Vì thế, giết một thụ tạo nhân linh vô tội là chống lại nghiêm trọng phẩm giá con người và sự thánh thiện của Đấng Tạo Hoá (số 2319-2330).

43. Từ điều răn này, chúng ta tìm hiểu quyền được sống qua việc tự vệ hợp pháp của chính mình, qua việc phải giúp đỡ người gặp nguy tử, qua việc chính quyền tuyên án tử hình trong các trọng án, các tội giết người có chủ ý trực tiếp hay gián tiếp, tội phá thai với vạ tuyệt thông, việc khám thai trước khi sinh, việc can thiệp trên phôi thai người, việc chăm sóc bệnh nhân giúp họ giảm đau nhưng không được cố ý gây ra cái chết êm dịu và tội tự sát (số 2259-2283).

44. Qua điều răn này, chúng ta rút ra bài học về việc tôn trọng sức khoẻ thể lý với các điều kiện sống cơ bản, tránh mọi thái quá trong việc ăn uống, thuốc hút, ma tuý, và sức khoẻ tinh thần như tránh làm gương xấu cho người yếu đuối (x. Mt 18,6), tôn trọng con người toàn vẹn trong việc nghiên cứu khoa học, trong việc giam giữ, bắt cóc, hành hạ con người, buôn bán vũ khí, nhất là bảo vệ hoà bình để tránh tàn sát tập thể trong cuộc chiến tranh (số 2284-2330).

45. Điều răn thứ sáu: Chớ làm sự dâm dục (x. Xh 20,14; Mt 5,27-28; số 2321-2400). “Thiên Chúa là tình yêu và Thiên Chúa Ba Ngôi sống mầu nhiệm của sự hiệp thông ngôi vị trong tình yêu. Khi tạo dựng loài người theo hình ảnh mình… Thiên Chúa khắc ghi vào bản tính của người nam và người nữ ơn gọi để sống trong tình yêu và sự hiệp thông, kèm theo khả năng và trách nhiệm. Như thế, tình yêu là ơn gọi và thuộc bản tính của mỗi con người” (x. ĐGH Gioan Phaolô II, Tông huấn Familiaris Consortio, số 11, 1982).

46. Tuy nhiên, mỗi người rửa tội đều được kêu gọi sống khiết tịnh theo gương mẫu là Đức Kitô để đáp lại tình yêu Thiên Chúa bằng những bậc sống khác nhau: đời sống thánh hiến, đời sống hôn nhân và đời sống độc thân. Sự khiết tịnh vừa là hoa trái của Thần Khí (x. Gl 5,22-23), nhưng cũng là kết quả của việc tập luyện bền bỉ lâu dài để làm chủ những đam mê và ước muốn của giác quan con người trong đời sống tính dục của mình (số 2338-2350).

47. Những xúc phạm nghịch đức khiết tịnh là mê dâm dục, thủ dâm, gian dâm, mại dâm, hiếp dâm, thích những hình ảnh khiêu dâm và những hành động đồng tính luyến ái. Nhiều người, nhất là các người trẻ, rơi vào những tội này do thiếu hiểu biết hay hiểu sai về tính dục, do những lôi kéo của bạn bè xấu, do hoàn cảnh khốn cùng của bản thân và xã hội nên rất cần được các mục tử và các Kitô hữu có khả năng trợ giúp (số 2351-2359).

48. Tính dục cũng quy hướng tới tình yêu vợ chồng để họ hiến thân cho nhau cách thân mật và khiết tịnh, tạo nên niềm vui và hạnh phúc cho nhau, hướng đến sự chung thuỷ và sinh sản con cái. Vì thế họ cần hiểu biết về chính bản thân mình trong việc điều hoà sinh sản, tránh những gì xúc phạm đến phẩm giá hôn nhân như ngoại tình, ly dị, tục đa thê, loạn luân, tự do sống chung như vợ chồng hay sống thử đời vợ chồng trước hôn nhân (số 2360-2400).

49. Điều răn thứ bảy: Chớ lấy của người (x. Xh 20,15; Mt 19,18; số 2401-2463). Điều răn này dạy ta phải giữ đức công bằng về những của cải trần thế và thành quả lao động của con người. Vì thế không ai được chiếm giữ hay làm thiệt hại của cải của người khác bằng bất cứ cách nào. Các Kitô hữu cố gắng dùng của cải trần thể để phục vụ Chúa và thể hiện tình bác ái huynh đệ. Bất công đòi phải được đền bù và công bằng giao hoán đòi phải trả lại của đã bị lấy cắp.

50. Vì công ích, điều răn này đòi phải tôn trọng quyền chung hưởng các của cải vì từ ban đầu, Thiên Chúa đã trao trái đất và các tài nguyên của nó cho nhân loại chung sức quản lý để con người chăm sóc, chế ngự chúng bằng lao động và hưởng dùng hoa trái của trái đất. Nhưng quyền tư hữu của cải là hợp pháp để bảo đảm sự tự do và phẩm giá con người, giúp mỗi người đáp ứng được các nhu cầu căn bản của mình và của những ai mình có bổn phận phải chăm lo. Tuy vậy quyền tư hữu vẫn đứng sau quyền chung hưởng của cải.

51. Điều răn này cũng nói nhiều đến giáo huấn xã hội của Giáo Hội trong lĩnh vực kinh tế đối với các ý thức hệ chuyên chế và vô thần, đối với nền kinh tế thị trường, trách nhiệm của Nhà Nước trong các hoạt động kinh tế, của xí nghiệp với công nhân, của người chủ với người làm công, của các nước giàu với các nước nghèo và tình liên đới giữa các nước trong việc viện trợ, và nghĩa vụ phải yêu thương và giúp đỡ người nghèo qua các công cuộc bác ái.

52. Điều răn thứ tám: Chớ làm chứng dối (x. Xh 20,16; Mt 5,33; số 2464- 2513). Điều răn này cấm xuyên tạc chân lý bằng lời nói hay hành động trong các tương quan với tha nhân vì Thiên Chúa là chân lý và Ngài muốn chân lý. Người môn đệ của Chúa Giêsu Kitô phải sống chân thật và phải làm chứng cho sự thật, đến độ dám hy sinh sự sống của mình. Họ cũng là người diễn tả sự thật và vẻ đẹp của chân lý qua nghệ thuật thánh.

53. Vì thế họ không được làm chứng dối và thề gian, phải tôn trọng thanh danh của mọi người nên không được phán đoán hồ đồ, nói xấu, nói dối, khoe khoang, châm biếm, nịnh hót, tâng bốc người khác trong lĩnh vực cá nhân cũng như trong lĩnh vực truyền thông xã hội, biết bảo vệ thông tin cá nhân và giữ bí mật của bí tích Hoà giải cho người khác.

54. Điều răn thứ chín: Chớ muốn vợ chồng người (x. Xh 20,17; Mt 5,28; số 2514- 2533). Điều răn này khơi dậy sự tỉnh thức chống lại các ham muốn hoặc dục vọng xác thịt. Cuộc chiến này cần đến việc thanh tẩy trái tim cho trong sạch để biết nhìn mọi sự theo cái nhìn của Chúa, nhờ việc cầu nguyện, thực thi đức tiết độ trong việc nhìn ngắm các hình ảnh bên ngoài và trí tưởng tượng bên trong, nhất là giữ sự nết na trong cách ăn mặc, bày tỏ tình cảm thay vì sống phóng túng.

55. Điều răn thứ mười: Chớ tham của người” (x. Xh 20,17; Đnl5,21; Mt 6,21; số 2534-2557). Điều răn này cấm sự ham muốn vô trật tự, phát sinh do đam mê vô độ của cải và quyền lực do của cải đem lại, cấm ước muốn làm điều bất công gây thiệt hại cho người khác hoặc ước muốn họ bị hoạn nạn nặng nề. Vì thế cần phải loại bỏ sự ganh tị khỏi trái tim con người để đi theo những ước muốn của Thần Khí (x. Rm8,27) và tinh thần nghèo khó của Tin Mừng (x. Mc 8,35).

3.2. Tám Mối Phúc thời Tân Ước

56. Nhiều tín hữu chưa nhận ra tầm quan trọng và giá trị lớn lao của Tám Mối Phúc như bản hiến pháp mới thời Tân Ước. Giống như ông Môsê lên núi nhận hai bia đá ghi Mười Lời của Chúa như là hiến pháp của dân Do Thái, thì Đức Giêsu, Ngôi Lời Thiên Chúa làm người, cũng công bố Tám Mối Phúc trên núi (x. Mt 5,1) để hoàn thiện Mười Điều Răn trước đây. Như thế Tám Mối Phúc chắc chắn có tầm quan trọng và giá trị hơn hẳn Mười Điều Răn.

57. Tuy nhiên trong lịch sử Giáo Hội 2.000 năm qua, các thần học vẫn còn tranh luận với nhau về 8 hay 9 mối phúc trong Tin Mừng theo thánh Matthêu (x. Mt 5,3-12), hoặc 4 mối phúc, 4 mối hoạ theo thánh Luca (x. Lc 6,20-23), và nhiều mối phúc khác trong cuốn Tân Ước (x. Mt 13,16; 24,26; Lc 1,45; Ga 20,2; Kh 1,3; 14,13; 20,6; 22,7…). Họ chưa tìm ra ý nghĩa và giá trị siêu việt của hiến pháp này, nhất là vì sách GLHTCG trình bày về Mười Điều Răn dài hơn nhiều lần so với Tám Mối Phúc.

58. Sau đây là bản Tám Mối Phúc (x. GLHTCG, số 1716):

“1. Phúc thay ai có tâm hồn nghèo khó, vì Nước Trời là của họ.

2. Phúc thay ai hiền lành, vì họ sẽ được Đất Hứa làm gia nghiệp.

3. Phúc thay ai sầu khổ, vì họ sẽ được Thiên Chúa ủi an.

4. Phúc thay ai khát khao nên ngườii công chính, vì họ sẽ được Thiên Chúa cho thoả lòng.

5. Phúc thay ai xót thương người, vì họ sẽ được Thiên Chúa xót thương.

6. Phúc thay ai có tâm hồn trong sạch vì họ sẽ được nhìn thấy thiên Chúa.

7. Phúc thay ai xây dựng hoà bình vì họ sẽ được gọi là con Thiên Chúa.

8. Phúc thay ai bị bách hại vì sống công chính vì Nước Trời là của họ”.

59. Tám Mối Phúc trình bày con đường của Chúa Giêsu. Tuy nhiên, con người thời nay bị ảnh hưởng bởi các hệ tư tưởng duy vật, duy lý, duy nghiệm, duy khoa học,… đã không còn tin Chúa Giêsu có thể dẫn họ vào con đường sự thật và sự sống. Họ thấy Tám Mối Phúc cổ vũ một đời sống lỗi nhịp với thời đại như nghèo khó, hiền lành, sầu khổ, đói khát, trong sạch, biết xót thương, xây dựng hoà bình và bị bách hại, trong khi ai cũng muốn sống sung túc, mạnh mẽ, vui tươi, no đủ, biết hưởng thụ và dám đấu tranh.

4. Hiến pháp mới Nước Trời

60. Nếu tìm hiểu về cấu trúc của 2 bản hiến pháp cũ mới, ta sẽ thấy được sự gọn gàng, tinh tế, tích cực của hiến pháp mới: 8 mối phúc đều là điều tích cực cần thể hiện, trong khi 10 điều răn, trừ điều 4, là những cấm đoán tiêu cực, nêu lên những giới hạn không được phép vượt qua. Mối phúc 1 và mối phúc 8 với lời kết “vì Nước Trời là của họ” như đóng khung bản hiến pháp mới thành một tổng thể thống nhất, liên kết mọi mối phúc với nhau.

61. Đường hướng tinh thần tích cực của hiến pháp mới mở ra tới vô biên, cho con người được tự do, tự quyết định con đường đi tới cõi vĩnh hằng, không bị giới hạn nào cản trở. Tuy nhiên cả hiến pháp cũ và mới đều làm thành một tổng thể duy nhất có giới hạn phía dưới và mở ra đến vô cùng ở phía trên.

62. Hiến pháp mới thu gọn Mười Điều Răn thành Tám Mối Phúc bởi vì hai điều răn 6 và 9: “Chớ làm sự dâm dục và chớ muốn vợ chồng người” được thu gọn vào mối phúc 6: “Phúc cho ai có lòng trong sạch vì họ sẽ được nhìn thấy Thiên Chúa”. Hai điều răn 7 và 10: “ Chớ lấy của người và chớ tham của người” được thu gọn vào mối phúc 5: “Phúc thay ai xót thương người, vì họ sẽ được Thiên Chúa xót thương”.

63. Nếu phân tích từng mối phúc so sánh với từng điều răn được sách Xuất Hành (x. Xh 20,2-17) và sách Đệ Nhị Luật (x. Đnl 5,6-21) quy định, rồi được sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo làm thành công thức giáo lý (GLHTCG, số 2052), ta càng thấy sự tinh tế và tính cách mới mẻ trong hiến pháp mới. Hiến pháp cũ dành 3 điều đầu tiên nói đến thái độ đối với Thiên Chúa và 7 điều còn lại là với tha nhân, thì hiến pháp mới cũng dành 3 điều đầu tiên đối với Chúa và 5 mối phúc còn lại đối với muôn loài.

64. Mối phúc I: Đức Giêsu tóm tắt Điều răn I với nhiều điều khoản trong sách Xuất Hành (20,2-9) và sách Đệ Nhị Luật (Đnl 5,6-7) và hoàn thiện bằng tinh thần nghèo khó. Đó là tinh thần của người tự nhận biết mình không có bất cứ một thứ gì là của riêng, nên hoàn toàn tin tưởng và phó thác đời mình trong tay Chúa là nguồn của mọi hiện hữu. Đây mới là thái độ thờ phượng đích thực theo Thần Khí và sự thật mà Chúa Cha mong muốn trong câu chuyện giữa Chúa Giêsu và người phụ nữ Samari (x. Ga 4,24).

65. Tinh thần nghèo khó càng cần thiết trong thời đại chúng ta vì nhờ những khám phá mới về con người và vũ trụ, ta càng nhận biết Thiên Chúa là nguồn của mọi hiện hữu. Ngài đang tạo thành, cứu độ và thánh hoá muôn loài, nhất là làm cho ta trở thành hình ảnh sống động của Ngài để tiếp tục hoạt động của Chúa Ba Ngôi trong thế giới. Càng sống nghèo khó ta càng phát huy tình yêu, quyền năng và ân sủng của Chúa.

66. Mối phúc II: Đức Giêsu hoàn thiện Điều răn II bằng việc sống “hiền lành”, vì người Do Thái thường lạm dụng danh Chúa để bảo đảm cho việc giao tiếp, bán buôn. Khi hoàn toàn trông cậy vào Thiên Chúa toàn năng, là Đấng thấu suốt lòng người và biết hết mọi sự, người ta hoàn toàn phó thác đời mình và đời người trong tay Chúa Quan Phòng để Ngài ban ơn cho mình theo lòng nhân hậu của Ngài. Đó là đức trông cậy hoàn hảo nhất.

67. Tinh thần hiền lành này càng cần thiết trong một thế giới đầy những tranh chấp, xung đột giữa các cá nhân cũng như tập thể và từ đó gây nên bao cuộc chiến tranh trong các lĩnh vực xã hội, quân sự, kinh tế, chính trị như hiện nay. Người ta cần phải học lại bài học hiền lành và khiêm nhường của Chúa Giêsu thì mới cảm nhận được niềm vui của Tin Mừng Nước Trời.

68. Mối phúc III: Đức Giêsu đổi mới tận gốc Điều răn III về việc “Giữ ngày Sabat của người Do Thái hay giữ ngày Chúa Nhật” của người Kitô giáo. Người không thay thế bằng một ngày nào khác, nhưng bằng một mối phúc hoàn toàn mới lạ, mà nhiều người không hiểu: “Phúc thay ai sầu khổ, vì họ sẽ được Thiên Chúa ủi an”. Đây là tâm thế của người biết nhận ra thân phận tội lỗi, yếu đuối của mình trước sự thánh thiện, quyền năng vô cùng của Thiên Chúa và từ đó được Chúa an ủi, xót thương.

69. Ý thức được thân phận của mình, con người mới có thể thống hối, yêu mến, ngợi khen, cảm tạ Chúa bằng chính đời sống thường ngày của mình, chứ không phải bằng những nghi lễ phụng vụ hình thức bên ngoài. Đây mới thật sự là tinh thần cách mạng của Chúa Giêsu. Bản hiến pháp này như thế mở rộng cho mọi người đón nhận, cho cả anh em Hồi giáo chọn ngày Thứ Sáu và Do Thái giáo chọn ngày Thứ Bảy (Sabát) hằng tuần.

70. Mối phúc IV: Đức Giêsu hoàn thiện Điều răn VIII: “Chớ làm chứng dối” bằng mối: “Phúc cho ai khát khao nên người công chính vì họ sẽ được Thiên Chúa cho thoả lòng”. Thay vì dối trá hại người, Chúa Giêsu cổ vũ đời sống thanh liêm, chính trực, tôn trọng sự thật và làm chứng cho sự thật vì chính Thiên Chúa chân thật sẽ lấp đầy lòng người bằng mọi ân huệ của Ngài.

71. Tinh thần tôn trọng sự thật, sống liêm chính rất cần trong một thời đại mà người ta chỉ đi tìm những cái bề ngoài có thể nhìn thấy được, cái nhanh, cái giả dối, cái hào nhoáng bên ngoài thay cho cái thật, cái đúng, cái đẹp, cái tốt, nhất là qua các phương tiện truyền thông xã hội của những người đầu cơ chính trị (x. Đức GH Phanxicô, tông huấn Niềm vui của Tin Mừng, số 62).

72. Mối phúc V: Đức Giêsu cũng tổng hợp Điều răn VII và X: “Thay vì chớ lấy, chớ tham của người” và chỉ biết thu tích cho mình, thì phải biết xót thương người, để mở lòng chia sẻ và trao tặng những ân huệ của cải Chúa ban cho những ai cần đến, nhất là những người nghèo khổ. Chỉ lòng xót thương này mới có thể làm cho nhân loại đang khốn khổ vì những xung đột trong nền kinh tế thị trường, đầy những loại trừ và bất bình đẳng, mới tìm lại được bình an, hạnh phúc và sự thịnh vượng bền vững.

73. Mối phúc VI: Đức Giêsu tổng hợp Điều răn VI và IX: “Thay vì không làm sự dâm dục và ước muốn điều dâm đãng” thì cần phải có tâm hồn trong sạch để có thể thấy được Thiên Chúa luôn hiện diện trong thân xác cũng như trong tinh thần, trong mỗi con người cũng như trong toàn thế giới… Thấy được Thiên Chúa là tìm được niềm vui, bình an, hạnh phúc và chân thiện mỹ thay vì tìm chúng trong các quan hệ tình dục, trong các sách báo, phim ảnh đồi truỵ chỉ làm băng hoại và dẫn đến cái chết.

74. Mối phúc VII: Đức Giêsu mở rộng Điều răn IV đòi hỏi phải “thảo kính cha mẹ” bằng mối phúc cho “ai xây dựng hoà bình vì họ sẽ được gọi là con Thiên Chúa”. Người mở rộng hạnh phúc gia đình, xã hội khi các thành viên chỉ giới hạn lòng thảo hiếu trong quan hệ ruột thịt, hay gia đình nhân loại bằng việc xây dựng sự hoà thuận cho mọi người, mọi vật vì tất cả đều là con cái của Cha trên trời, đều thuộc về đại gia đình thiên Chúa. Hoà bình này mang tính vũ trụ thay vì chiến tranh giữa các vì sao.

75. Mối phúc VIII: Đức Giêsu đảo ngược Điều răn V: “Cấm giết người”, không phải bằng việc hô hào bảo vệ hồng ân sự sống được Thiên Chúa hằng sống ban cho con người, mà lại công bố phần thưởng Nước Trời cho những ai chấp nhận sự bách hại, dám hy sinh mạng sống vì lẽ công chính. Họ giống như chính Người đã tình nguyện chịu chết trên thập giá để cứu độ muôn loài. Đó cũng là đòi hỏi cao cả nhất của điều luật yêu thương và cũng là hạnh phúc lớn lao nhất con người có thể đạt được.

76. Như thế sau khi hoàn thiện Mười Điều Răn bằng tinh thần tự do, tích cực của Tám Mối Phúc như là bản hiến pháp mới của Nước Trời, Chúa Giêsu tóm tắt tất cả luật lệ của Cựu Ước và Tân Ước vào một giới răn duy nhất: “Mến Chúa hết lòng, hết sức, hết linh hồn, hết trí khôn và yêu tha nhân như chính mình” (x. Mc 12,28-34; Lc 10,25-28). Toàn thể bộ luật chỉ quy về một điểm duy nhất là tình yêu.

77. Rồi bộ luật mới của Tân Ước lại được Người tóm tắt và nâng tình yêu đó lên một tầng cao mới: đó là như tình yêu của Chúa Giêsu: “Đây là điều răn của Thầy: Anh em hãy yêu thương nhau như Thầy đã yêu thương anh em” (x. Ga (Ga 15,2).13,34;15,2 12). Vì thế, ta cần nhìn vào Chúa Giêsu và yêu thương như Người thì mới có thể giữ trọn được bộ luật này.

78. Muốn biết yêu Chúa như thế nào và yêu người ra sao, ta hãy nhìn vào Đức Giêsu. Người dành trọn vẹn cho Chúa Cha cho đến phút cuối cùng của cuộc đời: “Lạy Cha, con xin phó thác hồn con trong tay Cha” (Lc 23,46). Từ tình yêu dành cho Chúa Cha này, Đức Giêsu thực hiện công trình yêu thương cứu độ mà Chúa Cha đã giao phó cho Người.

79. Do đó, “yêu người thân cận như chính mình” không còn là tiêu chuẩn tốt nhất nữa vì “cái mình của mỗi người đều khác nhau”. Đức Giêsu dạy ta hãy yêu người thân cận hơn chính mình bởi vì Người “đã yêu cho đến cùng” (Ga 13,1), yêu đến độ chảy hết máu và nước trong trái tim mình (Ga 19,34). Người đã chết cho con người được sống. Cho nên yêu người thân cận hơn chính mình mới là cách thể hiện tình yêu của Chúa Giêsu.

Lời kết

80. Thánh Gioan cũng nhắc nhở: “Thiên Chúa là tình yêu và ai ở trong tình yêu là ở trong Thiên Chúa và Thiên Chúa ở trong người ấy” (x. 1Ga 4,7-8.16). Thánh Phaolô xác nhận: “Ai yêu thương là giữ trọn lề luật” (x. Rm 13,8.10). Vì vậy, yêu thương như Chúa Giêsu là tinh thần của toàn thể bộ hiến pháp mới. Chỉ khi yêu thương như thế, ta mới trở thành con người tự do: tự do để chọn hành động và chọn cả cách thế hành động để biểu lộ tình yêu.