Bài 10 – Loan báo Tin Mừng

Bài giảng tại dòng Thánh Phaolô
Lm. Antôn Nguyễn Ngọc Sơn

Mời bạn xem nội dung trình chiếu dưới đây:

Lời mở

Sứ mệnh của người môn đệ thừa sai là loan báo Tin Mừng. Loan báo Tin Mừng (LBTM) là để đáp lại mệnh lệnh truyền giáo của Chúa Giêsu: “Vậy anh em hãy đi thu nạp môn đồ khắp muôn dân, làm phép rửa cho họ nhân danh Cha và Con và Thánh Thần, dạy họ tuân giữ mọi điều Thầy đã truyền cho anh em” (Mt 28,19-20). Qua những lời này, Đức Kitô Phục Sinh đã sai các môn đệ đi rao giảng Tin Mừng mọi thời và mọi nơi, để lòng tin vào Người được lan rộng đến tận cùng trái đất” (Tông huấn Niềm vui của Tin Mừng, số 19).

1. Bối cảnh Tông huấn Niềm vui của Tin Mừng

“Loan báo Tin Mừng là làm cho Vương Quốc Thiên Chúa hiện diện trong thế giới chúng ta. Thế nhưng, nếu không hiểu rõ tất cả thực tại phong phú, phức tạp và năng động của LBTM, thì người ta có thể làm cho nó trở nên nghèo nàn và thậm chí xuyên tạc nó” (TH, số 176). Và thật sự từ trước đến nay nhiều Kitô hữu đã không hiểu.

Vì thế, Đức Thánh Cha Phanxicô đã công bố Tông huấn Niềm vui của Tin Mừng ngày 24/11/2013 trong năm đầu tiên sứ vụ giáo hoàng của ngài. Tông huấn khá dài, gồm 288 số, chiếm khoảng 123 trang giấy khổ A4, đề cập đến rất nhiều vấn đề vì ngài hy vọng mở ra một giai đoạn mới cho công việc LBTM của Giáo Hội (TH, số 1). Hơn nữa, đây là tông huấn sau Thượng Hội đồng Giám mục (THĐGM) XIII trong đó có tới 29 đề nghị (Propositio) của THĐGM được đưa vào bản văn này.

THĐGM XIII với chủ đề “Tân Phúc Âm hoá để thông truyền đức tin” được tổ chức tại Rôma từ ngày 07 đến ngày 28/10/2012 tại Vatican, do ĐGH Bênêđictô XVI khai mạc với bản Tài liệu nền tảng (Lineamenta) được công bố ngày 05/03/2011. Khi còn làm hồng y và dự THĐ, Đức Phanxicô có rất nhiều trăn trở và mơ ước về LBTM. Tuy nhiên ĐGH Bênêđictô đã từ nhiệm ngày 28/02/2013, gây bàng hoàng cho cả Giáo Hội. ĐTC Phanxicô đã lên ngôi giáo hoàng ngày 19/03/2013 để tiếp tục các công việc còn dang dở của Đức Bênêđictô sau THĐGM.

Nếu đọc kỹ Tông huấn, chúng ta thấy ĐTC Phanxicô đã trình bày rất mạch lạc với những tài liệu trích dẫn (217 lần) vô cùng phong phú của Giáo Hội như của Công đồng Vaticanô II (19 lần), các THĐGM và các giáo hoàng tiền nhiệm như Phaolô VI (19 lần), Bênêđictô (16 lần), nhất là của thánh Gioan Phaolô II (55 lần), các nhà thần học, triết học, nhất là thánh Tôma Aquinô (18 lần). Điều này chứng tỏ Tông huấn được tác giả ấp ủ trong tâm trí từ rất lâu và biên soạn rất kỹ lưỡng.

Tuy nhiên, do thời điểm các THĐ được tổ chức liên tục với các chủ đề và văn bản cần học hỏi và khám phá, nên tông huấn quan trọng này đã bị xem thường và bị quên lãng. Giá trị của Tông huấn cần được xét lại để có thể khởi đầu một giai đoạn mới cho công cuộc LBTM của Giáo Hội trên toàn thế giới cũng như ở Việt Nam, khi Hội đồng Giám mục Việt Nam chọn đề tài Thừa sai-Truyền giáo cho 3 năm liên tiếp 2026-2028.

Một ghi chú nhỏ cho những ai muốn tìm hiểu tông huấn này là có nhiều bản dịch Việt ngữ với những giá trị chuyển ngữ khác nhau: như của Lm. Aug. Nguyễn Văn Trinh được Nhà Xuất bản Tôn Giáo cho phép in năm 2014, của Lm. Ngô Quang Tuyên năm 2013, Tổng thư ký Uỷ ban Loan báo Tin Mừng HĐGMVN, của ông Phaolô Phạm Xuân Khôi ở Hoa Kỳ,… Ngoài ra nhiều linh nục, tu sĩ đã có những bài nghiên cứu trình bày về tông huấn này cũng có thể giúp ta tìm hiểu thêm về công cuộc LBTM.

Trong phạm vi bài này, chúng tôi sẽ cố gắng trình bày sứ mệnh LBTM của người môn đệ thừa sai theo cái nhìn tổng hợp của Giáo Hội đã được ĐTC Phanxicô khai mở trong Tông huấn theo tiến trình các phần sau đây:

Tiến trình

– Sứ mệnh LBTM là gì?

– Sứ mệnh này đòi hỏi Giáo Hội phải hành động như thế nào?

– Giáo Hội này lại đang ở trong một thế giới có nhiều thách thức và thay đổi.

– Nên người môn đệ thừa sai trong Giáo Hội cũng bị lôi cuốn và bị ảnh hưởng.

– Việc rao giảng Tin Mừng cần được xác định và đáp ứng các đòi hỏi mới.

– Từng thành phần trong Giáo Hội cần phải thể hiện sứ mệnh này như thế nào?

– Đặc biệt quan tâm đến chiều kích xã hội của việc LBTM: người nghèo trong cộng đồng và nền hoà bình trong xã hội.

– Mẫu người LBTM lý tuởng: người đó tràn đầy Thánh Thần như Mẹ Maria.

2. Sứ mệnh LBTM là gì?

Trong phần này có 2 từ cần xác định là Tin Mừng và loan báo.

Tin Mừng là gì? Tin Mừng, theo nghĩa chữ, là lời truyền đi, loan báo hay đem lại niềm vui, hạnh phúc. Nói đến Tin Mừng là người tín hữu nghĩ ngay đến 4 sách Tin Mừng ghi lại những lời kể về cuộc đời của Chúa Giêsu Kitô trong bộ Thánh Kinh Tân Ước. Còn khi nói đến Lời Chúa, họ hiểu rộng hơn đến toàn bộ các sách Thánh Kinh Cựu Ước và Tân Ước.

Sở dĩ có khuynh hướng này là do các linh mục, tu sĩ, trong chương trình đào tạo thần học, đã dành rất nhiều thời gian để học hỏi các sách Thánh Kinh, nhất là 4 sách Tin Mừng. Tổng số tiết học về Thánh Kinh lên tới 300-400, chưa kể các giờ suy niệm, kinh sách trong đời sống tu trì, trong khi chương trình đào tạo chỉ dành cho môn học về Chúa Giêsu Kitô, gọi là Kitô học, khoảng 30-60 tiết. Đúng ra Chúa Giêsu Kitô phải là Đấng được học hỏi nhiều hơn vì Người đã sáng lập ra Kitô giáo.

Nội dung bộ môn Kitô học lại rất sơ sài vì những quan điểm khác biệt của các trường phái và dòng tu về Chúa Giêsu Kitô khiến người dạy không dám đi sâu vào các vấn đề do sợ bị mang tiếng là gây chia rẽ. Phương pháp nghiên cứu về Chúa Giêsu cũng lỗi thời vì các khám phá mới mẻ về thể xác, tâm thần, tâm lý, tâm linh của con người đòi hỏi môn này cũng như các môn học khác phải thay đổi nhiều điều, nhưng các thầy dạy môn này chưa quan tâm (x. Lm. Antôn Nguyễn Ngọc Sơn, Hội nhập Văn hoá Công giáo ở Việt Nam, bài “Con đường Giêsu”, NXB Tôn Giáo, 2023, tr.113-140).

Hơn nữa, khi tham dự thánh lễ, người tín hữu nghe nhiều bài Thánh Kinh, bài Tin Mừng và được nhắc bảo: “Đó là Lời Chúa”. Vì thế họ hiểu Lời Chúa và Tin Mừng là câu chữ trong các bản văn vừa nghe, rồi được giải thích theo những cách hiểu khác nhau của con người qua các bài giảng. Trong các năm phát động việc truyền giáo, người ta thúc đẩy việc học hỏi Thánh Kinh, tổ chức các cuộc thi Thánh Kinh để học thuộc lòng các câu chữ. Kết quả là nhiều tín hữu thật sự không biết Lời Chúa hay Tin Mừng là gì hay là ai.

Chính vì thế, Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI và THĐGM XIII đã nhiều lần dạy rằng: “Khi nói đến Tin Mừng, chúng ta không được chỉ nghĩ về nó như là một cuốn sách hay là một tập hợp các lời giáo huấn. Tin Mừng là một cái gì nhiều hơn nữa. Đó là một lời sống động và linh nghiệm: nói điều gì thì điều đó thành hiện thực. Tin Mừng không chỉ là một điều khoản đức tin và giới răn đạo đức, càng không phải là một chương trình chính trị, mà là một con người: Đức Giêsu Kitô, Ngôi Lời Thiên Chúa đã làm người” (x. Đề cương, số 11).

THĐGM XIII còn xác định: “Tuy nhiên, Tin Mừng không chỉ lấy Đức Giêsu Kitô làm nội dung, nhưng hơn thế nữa, nhờ Chúa Thánh Thần, Đức Giêsu Kitô cũng là người cổ vũ và là tâm điểm của việc rao giảng và truyền bá Tin Mừng. Tin Mừng là tin mừng của Đức Giêsu Kitô. Do đó, mục tiêu của việc truyền bá đức tin là thể hiện một cuộc gặp gỡ cá vị và mới mẻ với Đức Giêsu Kitô trong Thánh Thần, nhờ đó dẫn đưa chúng ta tới một trải nghiệm về Cha của Người và cũng là Cha của chúng ta” (x. Đề cương, số 11; TH, số 3).

Vì vậy, tâm điểm của Tin Mừng phải dẫn ta đến niềm vui diệu kỳ, tràn ngập trong các bản văn Thánh Kinh và thể hiện bằng muôn vẻ trong đời sống hằng ngày. Đó là niềm vui của Tin Mừng (x. TH, số 1.4.6). Niềm vui này vì bắt nguồn “từ cuộc gặp gỡ với Đức Giêsu Kitô, để mở ra cho mỗi người một chân trời mới và một hướng đi quyết định” (TH, số 7). Cuộc gặp gỡ này làm nảy sinh tình yêu giữa ta với Thiên Chúa, với con người, với muôn loài và muốn chia sẻ tình yêu đó qua việc LBTM (TH. số 8).

Ngoài Tin Mừng là chính Đức Giêsu (Mc 1,1) và của Đức Giêsu, chúng ta còn có thêm nhiều nội dung khác nữa như Tin Mừng của Thiên Chúa (Mc 1,14), về Nước Trời (Mt 12,28; Cv 8,12; 14,21; 19,8; 20,25; 28,23…). Tin Mừng này được các tông đồ và môn đệ loan báo theo lệnh truyền của Chúa Giêsu Kitô cho muôn loài thụ tạo (x. Mc 16,15); cho muôn dân (x. Mc 13,10) về Chúa Giêsu (x. Cv 8,35; 17,18), kèm theo các dấu chỉ và các dấu lạ (x. Mc 16,17; Cv 4,30; 5,12.16; 8,6; 19,11) để họ tin theo và được cứu độ (x. Cv 2,22.27; 3,22; 8,14; 11,1; 17,11;16,29).

“Lời rao giảng ban đầu” (Kerygma) công bố sự kiện trọng đại là Thiên Chúa đã cho Đức Giêsu sống lại từ cõi chết (x. 1Cr 15,1-8), đã được các sách Tin Mừng ghi lại và thánh Phaolô khai triển Tin Mừng của Đức Giêsu Kitô (Rm 1,1) thành một nội dung phong phú qua các thư của mình. Ngài trở thành “người phục vụ Tin Mừng” (Cl 1,23), người rao giảng Tin Mừng cho dân ngoại (Gl 1,15), để Tin Mừng sinh hoa quả và phát triển trên toàn thế giới (Cl 1,6).

Ngoài ra, hiện đang có rất nhiều loại tin mừng của các nhà chính trị, xã hội, khoa học, tôn giáo… hứa hẹn cho con người tìm được hạnh phúc, sự thật, sự sống và ơn cứu độ. Những loại tin mừng này có thể là phản ánh của Tin Mừng Chúa Giêsu Kitô, nếu người loan báo tin tưởng và muốn dẫn người nghe đến với Thiên Chúa là nguồn của mọi hiện hữu. Ví dụ các bài diễn văn trong các dịp bầu cử, các chương trình quảng cáo.

Nếu không, chúng chỉ là những lời hứa hẹn hão huyền, thậm chí lừa bịp, vì chẳng có ai trong họ có những thứ đó để ban tặng cho người khác. Tuy nhiên, nhiều tín hữu đang bị lôi cuốn theo những loại tin mừng giả tạo đó, nhất là trong thời đại bùng nổ các phương tiện truyền thông xã hội.

Vì thế, muốn xác định thật sự là tin mừng của Đức Giêsu, những lời loan báo phải dẫn đưa người nghe gặp được Đức Giêsu, vì Người đang ở giữa chúng ta, đang đồng hành cùng ta trên đường đời để dẫn đưa ta đạt được sự hiệp thông với Chúa Ba Ngôi và nhờ đó giúp người nghe nhận được tất cả những gì họ mơ ước.

Loan báo, theo nghĩa chữ là báo tin cho mọi người biết một cách rộng rãi. Khi ghép với Tin Mừng hành động thì từ loan báo này bao hàm nhiều nội dung, vì người LBTM không phải chỉ loan báo bằng lời nói nhưng bằng cả đời sống của mình, nhất là người ấy cần phải gặp gỡ, yêu mến, kết hợp mật thiết với Chúa Giêsu rồi mới công bố về Người.

Loan báo (x. Gl 2,7) đi kèm với rao giảng (x. Gl 2,2). Theo nghĩa chữ, rao là công bố bằng lời; giảng là giải thích. Rao giảng Tin Mừng là việc dùng lời công bố và giải thích Tin Mừng. Khi sống trên trần gian, Chúa Giêsu đã dùng ngôn ngữ và hình ảnh của người đương thời để rao giảng về Nước Thiên Chúa. Sau khi sống lại Người sai các tông đồ và môn đệ đi loan báo và rao giảng Tin Mừng cho mọi người (x. Mc 16,15-18; Mt 28, 18-20). Ngày nay, rao giảng là một thừa tác vụ của Kitô hữu và cách riêng của hàng giáo sĩ, nhất là của giám mục, vì đời hỏi phải học hành để giải thích. (Vat. II, DV, số 8).

Phúc âm hoá là tiến trình loan truyền Tin Mừng cho mọi người trên toàn thế giới. Theo nghĩa chữ: phúc là điều lành; âm là tin báo. Phúc Âm là tin tốt lành hay tin mừng. Từ có gốc chữ Hy Lạp (evangelion), chữ La Tinh (evangelium), chữ Hán (phúc âm), chuyển sang chữ Việt (tin mừng). Phúc âm hoá là sứ mệnh làm chứng cho Đức Kitô để mọi người khác tin vào Người. Việc này mang nhiều hình thức và được thực hiện theo nhiều phương cách khác nhau để làm cho tinh thần Phúc Âm thấm nhập vào đời sống con người trong các nền văn hoá (x. Vat. II, LG, số 17).