Chúa Nhật XXII TN C 2025: Bài học khiêm nhường của Chúa Giêsu

Lời mở

Các bài Thánh Kinh trong mấy tuần lễ liên tiếp muốn giới thiệu với chúng ta vài đức tính căn bản của người môn đệ Chúa Giêsu. Đức tính đầu tiên là khiêm tốn hay khiêm nhường. Nhưng đây lại là đức tính có vẻ xa lạ với thời đại, nên ta muốn tìm hiểu cần làm gì để sống theo lời mời gọi của Chúa Giêsu: “Anh em hãy học với tôi vì tôi có lòng hiền hậu và khiêm nhường” ( Mt 11,29).

1. Đức tính có vẻ xa lạ với nền văn hoá Việt

Theo nghĩa chữ Hán Việt, “khiêm” là hạ mình xuống; “tốn” là lui lại phía sau, “nhường” là để cho người khác được hưởng những quyền lợi mà mình đang hưởng hoặc đáng được hưởng. Vì thế, khiêm tốn hay khiêm nhường có cùng một nghĩa. Trong từ điển tiếng Việt, người ta phân biệt: “khiêm tốn là có ý thức và thái độ đúng mức trong việc đánh giá bản thân, không tự đề cao, không kiêu căng, tự phụ”, còn “khiêm nhường là khiêm tốn và nhường nhịn trong quan hệ đối xử, không khoe khoang, không tranh giành” (x. Viện Ngôn ngữ học, Từ điển Tiếng Việt 2013, NXB Vietlex, mục từ khiêm tốn, khiêm nhường, tr. 645).

Đức tính này có vẻ xa lạ với nền văn hoá Việt Nam. Trong truyền thống cổ xưa người ta ít nói đến vì nó đòi hỏi ta phải biết nhìn nhận sự thật về mình, đánh giá đúng bản thân và biết nhường nhịn người khác. Nhưng trong đời sống thực tế, khi nhận ra sự thật kém cỏi của mình, người ta thường muốn giấu nó đi; còn khi thấy mình có tài năng, đức hạnh, của cải hơn người, người ta lại muốn khoe ra để khẳng định mình, để giữ vững vị thế của mình trong xã hội và không muốn nhường cho ai khác. Trong cả ngàn năm bị đói khổ, áp bức dưới ách nô lệ người Tàu, người Việt thường không nhường cơm xẻ áo cho ai, vì nhường như thế là chính mình bị đói khổ, thiệt thòi.

Trong văn hoá Đông Phương, cha ông ta vẫn nhắc nhở con cháu những đức tính căn bản của con người là “nhân, nghĩa, lễ, trí, tín”, của phụ nữ là “công-dung-ngôn-hạnh”. Chỉ từ năm 1961, các thiếu nhi Việt Nam mới được nghe nhiều về “5 điều Bác Hồ dạy”, trong đó có điều thứ năm nói về các đức tính “khiêm tốn, thật thà, dũng cảm”. Nhưng trong ngôn ngữ thường ngày, người ta lại dùng nó theo nhiều nghĩa khác nhau như “ít ỏi”, “nhỏ bé”, khiến người ta không còn coi đó là một đức tính cần luyện tập. Ví dụ: “Chiều cao của các em học sinh nước ta còn khiêm tốn”; “Đời sống kinh tế của đồng bào trong xã còn ở mức khiêm tốn”…

Nhiều người trẻ hiện nay không có ý niệm về đức tính này. Họ được nghe nói nhiều đến ‘những kỹ năng để khẳng định mình”, “để vượt lên chính mình và vượt lên trên người khác”. Thậm chí, họ còn phải biết chớp lấy mọi thời cơ để khoe tài, khoe sắc, khoe danh mới mong chiếm được vị trí xứng đáng. Nhiều bạn trẻ ăn mặc quái dị, tóc tai kỳ cục, la hét to tiếng, nẹt “bô” inh ỏi để nổi bật trong đám đông.

Hơn nữa, đức tính này còn đòi một điều kiện mà nhiều người Việt hiện không đáp ứng được. Đó là niềm tin vào Trời, Đấng thấu suốt lòng người (Trời cao có mắt) và không dung thứ cho gian dối, bất công (Thiên bất dung gian). Khi nhiều người sống trong hệ tư tưởng duy vật, loại bỏ mọi thần linh mà họ cho là mê tín và nghĩ rằng mọi thứ mình có đều do khối óc và bàn tay mình kiến tạo ra, thì họ không thể đánh giá đúng mức bản thân mình. Họ luôn tự cao, tự đại, khoe khoang về những thành tích, sự nghiệp để khắng định mình và để giữ vững vị thế trong xã hội. Theo họ, sống khiêm tốn, ẩn dật chỉ tỏ ra mình nhu nhược, yếu hèn!

2. Bài học khiêm nhường

Chúa Giêsu nhận thấy không ai nhường ai trong bữa tiệc cuộc đời, ai cũng muốn chọn cỗ nhất (x. Lc 14,7-14). Tại sao? Tại vì ngồi ở cỗ nhất là được ngồi chung với những người có địa vị cao, có nhiều đồ ăn thức uống ngon hơn cỗ dưới. Vì thế trong xã hội người ta cố tìm nó qua những thẻ VIP, những tấm bằng bác sĩ kỹ sư, những học vị giáo sư tiến sĩ, những chức danh giám đốc viện trưởng, dù rằng họ chỉ quản lý nhà hàng, cửa tiệm nhỏ bé được họ thổi phồng thành học viện, trung tâm.

Đức Giêsu mời gọi ta vượt lên trên các tham vọng chiếm hữu, bỏ đi các mặc cảm tự tôn, tự ty để sống khiêm tốn. Người đề nghị khi vào dự bữa tiệc cuộc đời, ta hãy ngồi vào chỗ cuối, để ông chủ tiệc đến nói với ta rằng: “Xin mời bạn lên trên cho”. Lúc bấy giờ ta sẽ hãnh diện với khách đồng bàn. Nhưng ông chủ bữa tiệc cuộc đời là ai?

Đó là chính Thiên Chúa vì Ngài là nguồn của mọi giá trị ta đang có: sự sống, tình yêu, hạnh phúc, khôn ngoan, quyền lực và chân thiện mỹ. Ngài là Đấng Tạo hoá dựng nên muôn loài và toàn thể vũ trụ, hữu hình cũng như vô hình. Vì thế, sách Huấn Ca (x. Hc 3,17-29) khuyên ta: “Càng làm lớn, con càng phải tự hạ, như thế, con sẽ được đẹp lòng Đức Chúa”. Trong mối tương quan nền tảng với Chúa, ta cần khiêm tốn để được Chúa nâng lên: “Vì phàm ai tôn mình lên sẽ bị hạ xuống, còn ai hạ mình xuống sẽ được tôn lên” (Lc 14,11).

Chúa yêu thương ta nên đã tạo thành ta từ hư không. Vậy trước mặt Chúa, tất cả mọi cái ta có đều bởi Ngài, được Ngài cho không. Trước một Thiên Chúa vô cùng cao quý, tốt lành, đẹp đẽ, khôn ngoan, thánh thiện, ta chỉ là thụ tạo thấp hèn, tội lỗi, nên không thể tự mãn về những gì mình đang có, coi những thứ đó là do chính công sức, tài năng mình làm nên.

Hơn nữa, trong tương quan với con người, ta cũng phải khiêm tốn nhìn nhận rằng: những thứ mà ta đang hãnh diện về mình như kiến thức, tài năng, bằng cấp, tài sản, sắc đẹp… đều không phải tự ta làm nên, mà có sự đóng góp của rất nhiều người trong suốt dòng lịch sử nhân loại. Vì thế, ta đừng quá tự mãn về chúng và đòi quyền sở hữu khắt khe như nhiều người hiện nay. Trái lại ta phải biết quảng đại sẻ chia cho những người thấp kém và yếu thế trong xã hội.

Chúa Giêsu mời gọi ta sống khiêm nhường thật lòng như Người để khám phá ra sự thật về con người mình, từ đó ta mới quảng đại trong việc đối xử với người khác. Người là Thiên Chúa vô cùng cao sang với quyền năng và kiến thức vô tận, nhưng Người đã tự nguyện trở thành một người bị giới hạn trong không gian và thời gian như ta. Người còn hạ mình xuống thấp hơn là trở thành một người bị loại bỏ, bị đóng đinh và chết nhục nhã trên thập giá để cứu độ loài người và hoà giải muôn loài với Chúa Cha. Chính nhờ thái độ khiêm tốn của Người mà tất cả được nâng lên để trở thành con cái Thiên Chúa. Nếu ta hạ mình xuống như Đức Giêsu thì ông chủ bữa tiệc cuộc đời là Chúa Cha chắc chắn nhìn thấu và ban tặng cho ta tất cả vinh quang, danh dự mà Ngài đã dành cho Con của mình.

Khi ta biết mình và hiểu người như thế, ta mới sẵn lòng chia sẻ cho người khác những ân huệ Chúa ban, giống như ông chủ mời các người nghèo khó, tàn tật vào dự tiệc. Thật ra, ta bước vào đời với đôi bàn tay trắng thì ra khỏi cuộc đời ta vẫn trắng đôi tay! Nhưng cái ta giữ lại được chính là tình yêu và phần thưởng của Chúa trong cuộc sống vĩnh hằng, khi ta đến “dự hội vui với muôn vàn thiên sứ, giữa các con đầu lòng của Thiên Chúa, với linh hồn những người công chính” như bài đọc II diễn tả (x. Do Thái 12,18-24).

Kết luận

Ôn lại bài học khiêm nhường của Chúa Giêsu, ta hãy noi gương Người Mẹ Thánh, đã xưng mình là “Nữ Tỳ của Thiên Chúa”, để nhận thức đúng về mình và sống quảng đại với muôn loài. Amen.

HKK