Bài 6. Một sức khoẻ toàn diện
cho cá nhân và cộng đồng

Tuần thường huấn linh mục Giáo phận Hưng Hoá,
Bài 6, Thứ Tư, 15/4/2026

Một sức khoẻ toàn diện
cho cá nhân và cộng đồng

Lm. Antôn Nguyễn Ngọc Sơn

Lời mở

Chúng ta là những môn đệ thừa sai của Chúa Giêsu Kitô. Mỗi người đều có trách nhiệm về sức khoẻ của chính mình cũng như của cộng đồng xã hội mình được gửi đến để giúp cho tất cả được sống an lành, hạnh phúc và cảm nhận được ơn cứu độ. Cộng đồng đó có thể là một giáo xứ, một giáo phận, hay rộng hơn là dân tộc và mọi người chúng ta sống với. Tuy nhiên sức khoẻ là gì, gồm những yếu tố nào, làm sao để đạt được một sức khoẻ toàn diện thì rất ít người quan tâm.

Nhân dịp Hội nghị Quốc tế của Hiệp hội Năng lực Sức khoẻ Châu Á (AHLA) lần thứ 10 – 2024 được tổ chức vào ngày 12/5/2024, tại Đại học Cửu Long (UCL), tỉnh Vĩnh Long, Việt Nam, với chủ đề “Kiến thức về sức khoẻ trong cuộc cách mạng của thời đại kỹ thuật số” với hơn 200 đại biểu tham dự, tôi cũng đã gửi bài nghiên cứu của mình cho Hội nghị. Bài có tựa đề “Một sức khoẻ toàn diện cho cá nhân và cộng đồng” (x. Lm. Antôn Nguyễn Ngọc Sơn, Hội nhập văn hoá để loan báo Tin Mừng, NXB Đồng Nai, 2024, tr.321-345). Sau đây là một vài điểm tóm tắt của bài.

1. Sức khoẻ toàn diện của con người.

2. Những khám phá mới của khoa học về con người trong khoảng 20 năm gần đây.

3. Hướng tới một sức khoẻ toàn diện cho cá nhân và cộng đồng.

1. Sức khoẻ toàn diện của con người

1.1. Sức khoẻ là gì?

Sức khoẻ được định nghĩa là “trạng thái không có bệnh tật, cảm thấy thoải mái về thể chất, thư thái về tinh thần” (x. Vietlex, Từ điển Tiếng Việt, 2013, tr. 1131). Nói sâu xa hơn, theo Tổ chức Y tế Thế giới, là “trạng thái thoải mái đầy đủ về thể chất, tâm thần xã hội mà không chỉ là không có bệnh hay thương tật; cho phép mỗi người thích ứng nhanh chóng với các biến đổi của môi trường, giữ được lâu dài khả năng lao động và lao động có hiệu quả. Sức khoẻ (SK) bao gồm: SK cá thể, gia đình, cộng đồng, xã hội. Sức khoẻ phụ thuộc vào nhiều yếu tố: cá nhân, môi trường, cộng đồng xã hội, tình hình quốc tế, vấn đề tổng hợp chung của toàn bộ xã hội” (x. Hội đồng Quốc gia Chỉ đạo Biên soạn, Từ điển Bách khoa Việt Nam, cuốn 3, từ “Sức Khoẻ”, tr. 835).

Dù con người hiện đại đã xuất hiện cách đây 195.000 năm, nhưng chỉ khoảng 5.000 năm gần đây con người mới quan tâm đến sức khoẻ của mình để bảo vệ và thăng tiến nó. Trước đó con người nghĩ rằng mình chỉ là một trong muôn loài sinh vật khác trên trái đất: có sinh thì có tử, có khoẻ thì có yếu.

Tuy nhiên khi tinh thần phát triển, con người nhận ra những thú vật biết ăn những lá cây để chữa những cơn đau bệnh, biết liếm các phiến đá vôi để bổ sung muối và calci cho xương cốt vững chắc. Từ đó con người tổng hợp và phát triển các phương pháp bảo vệ sức khoẻ và chữa lành bệnh tật cho mình và cộng đồng, tạo nên nền y học. Y học là một lĩnh vực khoa học ứng dụng liên quan đến nghệ thuật chữa bệnh, bao gồm nhiều phương pháp chăm sóc sức khoẻ nhằm duy trì, hồi phục cơ thể từ việc phòng ngừa và chữa bệnh đến các phương thức dinh dưỡng và bảo vệ môi trường.

Việt Nam đang hoà nhập vào nền y học hiện đại của thế giới. Trong ngành Y, tính đến đầu năm 2025, cả nước có khoảng 125.000 bác sĩ, một lực lượng nòng cốt trong việc chăm sóc sức khoẻ nhân dân. Thế nhưng, một thách thức lớn đặt ra là sự chuyển mình về tư duy nhận thức.

Có một giáo trình y khoa mới mô tả cho ta biết sự tiến hoá của loài người, cấu trúc phân tử của sự sống với 3 tỉ ADN trong 23 đôi nhiễm sắc thể của nhân tế bào thay đổi từng giây, nhất là cho ta thấy các tế bào thần kinh chỉ phóng ra các túi vật chất ở đầu các khớp nối synap. Không nơi nào trong cơ thể con người chứa tình yêu, tư tưởng, niềm vui, hạnh phúc hay chân thiện mỹ vì chúng là các giá trị tinh thần.

Tuy nhiên, các trường y dược ở Việt Nam vẫn học theo giáo trình căn bản Atlas Giải phẫu người của Frank H. Netter, in lần đầu năm 1994, vẫn được in lại lần thứ 8 năm 2025, dù một số người đã biết giáo trình mới của y học thế giới là cuốn Atlas Giải phẫu cơ thể người của BS. Alice Roberts, xuất bản năm 2010 và in tại Việt Nam năm 2017. Do đó, nhiều bác sĩ hiện nay chỉ điều trị triệu chứng của bệnh tật mà không tìm ra nguyên nhân khiến họ không thể chữa lành trọn vẹn con người.

Nguyên do sâu xa không phải là những nhà khoa học và y học Việt Nam không biết giáo trình mới này, nhưng vì giáo trình mới giúp người học nhận ra sự tồn tại của tinh thần, sự vô lý của giả thuyết tiến hoá vạn vật của Darwin… Điều này có thể ảnh hưởng đến hệ tư tưởng do Marx và Engels đề xướng nên không được phổ biến công khai. Tuy nhiên, chúng ta nên biết rằng các nhà khoa học, triết học thời xưa có thể sai lầm vì những khám phá thời đó bị hạn chế nên họ có những suy nghĩ như vậy. Với những khám phá mới mẻ của thời nay, chúng ta sẽ nhận định đúng hơn. Thời nào có giá trị của thời đó. Điều đáng tiếc là con người thời nay lại giữ mãi cái hạn chế của thời cũ!

Chúng ta biết rằng con người là một tổng hợp gồm hai phần chính là thể xác và tinh thần. Việc xác định hai phần này là gì, gồm những yếu tố nào, chúng phối hợp với nhau như thế nào vẫn là những vấn đề còn gây nhiều tranh cãi trong cộng đồng xã hội theo những hệ tư tưởng khác nhau.

Từ đó, xuất hiện những phương pháp chữa trị bệnh tật khác nhau, thậm chí xung khắc lẫn nhau. Nếu các bác sĩ chưa thống nhất được những yếu tố này, thì bệnh nhân có thể trở thành “nạn nhân” cho những phương pháp điều trị trái ngược như đang xảy ra hiện nay. Tất cả bắt nguồn từ cuộc xung đột giữa tinh thần và vật chất.

1.2. Cuộc xung đột giữa tinh thần và vật chất

Kể từ khi biết suy tư, con người hiện đại đã nhận ra sự có mặt của vật chất và tinh thần, biết chúng thuộc hai thực thể đối kháng nhau do những khác biệt khó có thể dung hoà, tạo nên xung đột mãnh liệt trong nội tâm con người cũng như trong đời sống cộng đồng.

Cuộc xung đột giữa tinh thần và vật chất đã tạo nên nhiều hệ tư tưởng như duy lý, duy tâm, duy vật, duy thực, duy nghiệm,… Từ đó, chúng tạo nên những chủ nghĩa khác nhau trong cộng đồng xã hội như Tư bản, Cộng sản, Hiện sinh… gây nên những cuộc chiến tranh khốc liệt như ta đang thấy hiện nay.

Những hệ tư tưởng này dùng các giả thuyết khoa học, như giả thuyết tiến hoá của Darwin, thuyết Big Bang… để bảo vệ luận điểm của mình, khiến cho nhiều người, nhất là các người trẻ, lầm lẫn tin theo để sống buông thả, hưởng thụ vật chất và quên đi, hay xem thường đời sống tinh thần. Tuy nhiên, đó cũng là phản kháng tự nhiên đối với các tôn giáo vì đã xem thường con người và đã dồn tất cả giá trị, vinh quang cho thần linh.

Từ vài ngàn năm trước, các triết gia phương Tây như Hy Lạp, La Mã cho rằng trời đất gồm 4 chất chính là đất-nước-lửa-khí phối hợp với nhau tạo thành muôn loài. Còn các nhà đạo học phương Đông lại cho rằng vũ trụ vạn vật bao gồm 5 chất chính là kim-mộc-thuỷ-hoả-thổ do Đấng Tạo Hoá tối cao gọi là “Thiên”, là “Trời”, phối hợp chúng với nhau.

Chỉ từ thế kỷ XIX-XX, các nhà khoa học mới bắt đầu nghiên cứu kỹ lưỡng các thành phần cấu tạo của trái đất và vũ trụ này và lập nên Bảng Tuần hoàn các Nguyên tố Hoá học của D. Mendeleev năm 1869. Năm 2016, các nhà khoa học xác định được 118 nguyên tố trong trái đất và vũ trụ. Cơ thể con người có khoảng hơn 20 nguyên tố, trong đó 4 chất chính là Carbon-Hydro- Oxy-Nitơ chiếm tới 96% trọng lượng (x. Bs Alice Roberts, Atlas Giải phẫu Cơ thể Người, NXB Y Học, 2017, tr.24). Vì thế xét về phương diện vật chất, con người chỉ là một thành phần vô cùng nhỏ bé và thời gian sống vô cùng ngắn ngủi. Còn trái đất, nơi ta đang sống, cũng chỉ là một hạt cát nhỏ bé trong vũ trụ.

Chính vì tính được tuổi của vũ trụ hàng tỉ năm, đo được sự bao lao của vũ trụ bằng độ dài của năm ánh sáng, thấy được nét đẹp của núi cao, biển rộng, sông dài nên con người thấy mình nhỏ bé, tầm thường, yếu đuối và xem thường địa vị của mình trong cộng đồng cũng như trong vũ trụ. Thậm chí nhiều người còn bi quan trước cái chết như điểm tận cùng của một kiếp người nên chỉ sống hưởng thụ cho giây phút hiện tại như những người theo chủ nghĩa Hiện sinh.

Tuy nhiên, chúng ta biết rằng hàng triệu tế bào cũ được đổi mới mỗi ngày trong thân thể ta cũng như vũ trụ vẫn còn hợp thành các thiên hà mới. Tất cả sự đổi mới của vũ trụ vật chất diễn ra từng ngày như khuyến khích ta vượt ra khỏi những lối suy nghĩ cũ kỹ trong đời sống.

1.3. Sức khoẻ con người là một thực tại toàn diện nhưng đang bị tách rời

Hầu hết đồng bào Việt Nam có rất ít kiến thức sơ đẳng để giữ gìn sức khoẻ hay vượt qua bệnh tật. Họ không biết hay không nhớ những dữ liệu cần thiết như chiều cao, trọng lượng, huyết áp, nhịp tim, dung tích khí thở trong phổi, nồng độ Oxy trong máu của mình là bao nhiêu. Rất nhiều bệnh nhân do thở không đủ khí, do nhịp tim quá nhanh, do áp huyết quá cao, do các hạch bạch huyết chặn đường máu,… nên có các triệu chứng bệnh.

Hơn nữa, sau khi có các dữ liệu cụ thể về sức khoẻ, chúng ta đừng quên rằng mỗi bệnh nhân là một con người độc đáo, nên có thể có những tiền sử bệnh khác nhau dù cùng có một triệu chứng như nhau. Ví dụ: nhiều triệu chứng đau lưng lan xuống chân làm tê bại chân bắt nguồn do một tai nạn xe, một vụ té ngã làm thương tổn cột sống từ vài năm trước khiến các đĩa đệm bị thoát khỏi vị trí đúng của chúng và chèn vào các dây thần kinh tương ứng ở các đốt sống lưng. Vì thế cần hỏi bệnh nhân để biết tiền sử bệnh của họ. Tuy nhiên, việc thăm khám bệnh ở Việt Nam hiện nay thường diễn ra khá nhanh, mỗi bệnh nhân khoảng 5-10 phút, nếu bác sĩ không hỏi, thì bệnh nhân cũng không biết để khai báo tiền sử bệnh của mình.

Một lưu ý khác là cùng một triệu chứng bệnh nhưng có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Ví dụ: những bệnh nhân có cùng triệu chứng nhức đầu, nhưng nguyên nhân lại rất khác nhau. Có người do đi nắng đi mưa hay thay đổi thời tiết, đây là nguyên nhân thể chất. Có người lại do công việc quá căng thẳng, học thi gấp rút, chơi game nhiều giờ…, đây là nguyên nhân tâm thần do bộ não hoạt động quá mức. Có người nhức đầu do nghi ngờ chồng có quan hệ bất chính với người phụ nữ khác, nhưng khi giải toả nỗi nghi ngờ thì chị khỏi ngay chứng nhức đầu! Đây là nguyên nhân tâm lý.

Còn có bệnh nhân luôn nhức đầu từ 1 đến 2 giờ sáng. Sau khi chữa trị tại nhiều bệnh viện, làm các trắc nghiệm tâm thần, tâm lý… các bác sĩ không tìm ra nguyên nhân. Nhưng sau khi chị xin lỗi Chúa và xin lỗi đứa con, chị khỏi ngay chứng nhức đầu. Nguyên do là chị đã phá thai vì không kết hôn được với người tình, chị biết mình mắc tội nên sám hối. Đây là nguyên nhân tâm linh.

Thật ra sức khoẻ con người là một tổng hợp kỳ diệu với 4 lĩnh vực: thể chất, tâm thần, tâm lý, tâm linh nhưng ít người quan tâm mà nhiều bác sĩ và bệnh nhân hiện nay thường chỉ chú trọng đến yếu tố thể chất.

1.4. Sức khoẻ của cá nhân và cộng đồng xã hội đang bị phân hoá

Ngoài sức khoẻ toàn diện của mỗi cá nhân, ta cũng nên quan tâm đến sức khoẻ của cộng đồng xã hội đang bị phân hoá, nhất là sau đại dịch Covid-19 và những cuộc xung đột đang xảy ra ở nhiều nơi trên thế giới.

Sức khoẻ thể chất của con người bị suy yếu, vì khi bị virus tấn công, hoặc khi được tiêm phòng vaccine thì các hạch bạch huyết ở đầu, cổ, nách, háng, đầu gối, khuỷu tay của người được tiêm phòng phải nở lớn để sản xuất thật nhiều, thật nhanh các bạch cầu nhằm bao vây tiêu diệt các virus và tạo hệ miễn dịch. Các hạch này ngăn chặn các mạch máu nuôi thần kinh và cơ bắp làm cho họ bị giảm trí nhớ, thiếu tập trung, mỏi mệt, không muốn cử động, khó thở, khó ngủ, trầm cảm…

Nhiều người do khí thở không đủ, nhịp tim nhanh nên các hạch bạch huyết ở cổ nở lớn chặn máu lên não khiến những dữ liệu trong bộ nhớ của họ bị xáo trộn, gây nên những hiện tượng ảo giác, ảo thanh, ảo tưởng và các ác mộng ban đêm, thậm chí tưởng mình bị ma ám, quỷ nhập (x. Sđd, Atlas Giải phẫu Cơ thể Người, NXB Y học, 2017, tr. 306-307).

Sức khoẻ tâm thần, tâm lý cũng bị suy yếu. Trong những năm tháng phòng dịch, người ta không muốn đến các nơi công cộng, hạn chế tối đa việc tiếp xúc với người khác. Cả ngày chỉ ở nhà theo dõi tin tức và giải trí bằng các phương tiện truyền thông và các mạng xã hội, thậm chí không bước ra khỏi nhà để hít thở bầu không khí trong lành hay vận động thân thể. Tâm trí lúc nào cũng căng thẳng, lo sợ bị nhiễm bệnh, bị cuốn hút theo các phim ảnh hấp dẫn nên không được thư giãn, kèm theo việc ăn uống thất thường, khiến sức khoẻ toàn diện suy giảm.

Sức khoẻ tâm linh cũng bị ảnh hưởng do không tham dự các buổi cầu kinh, nghi lễ tôn giáo chung với đồng đạo để tinh thần được nuôi dưỡng bằng những lời khuyên đạo đức, những niềm tin tưởng cao cả, hy vọng trong sáng. Những hình ảnh về bệnh tật, chết chóc qua những tin tức hằng ngày luôn ám ảnh khiến cho nhiều người có thái độ bi quan, tuyệt vọng.

Như thế chúng ta có thể thấy rằng tất cả những hỗn loạn và xung đột hiện nay trong lòng con người cũng như trong cộng đồng xã hội đều bắt nguồn từ cuộc xung đột giữa tinh thần và vật chất, khiến cho sức khoẻ toàn diện của con người bị đe doạ. Tuy nhiên, những khám phá mới của khoa học về con người trong khoảng 20 năm gần đây sẽ giúp ta tìm ra đường hướng mới để hoá giải được cuộc xung đột này.

2. Những khám phá mới giúp giải quyết cuộc xung đột giữa tinh thần và vật chất

Những khám phá này có thể giúp vượt qua được cuộc xung đột giữa vật chất và tinh thần để tiến tới một quan điểm thống nhất về sức khoẻ. Những khám phá này chúng tôi đã nói nhiều ở bài 3 về việc tạo dựng vũ trụ và con người. Nhờ đó ta sẽ tìm ra những phương pháp chữa trị tổng hợp, tốt nhất và hiệu quả nhất cho các bệnh nhân. Vậy những khám phá mới đó là gì?

2.1. Trước hết là những khám phá mới trong ngành cổ sinh vật với phương pháp so sánh protein và ADN của các loài vào năm 2005 giúp cho các nhà khoa học xây dựng cây gia hệ và phân tích các di tích hoá thạch của loài người cách chính xác hơn.

Hơn nữa, dù bên ngoài khác nhau về màu da, màu tóc, hình thể nhưng cấu trúc căn bản ADN (Acid Deoxyribo-Nucleic) của chúng ta lại đồng nhất, vì chúng ta thuộc giống Người. Bộ gen người gồm khoảng 3 tỉ base của ADN và được tập trung thành những cấu trúc dày đặc gọi là nhiễm sắc thể. Chúng được xếp chặt lại để có thể chứa hết bên trong nhân của một tế bào nhỏ xíu với đường kính chỉ khoảng 0,01mm. Mỗi nhân tế bào chứa 23 cặp nhiễm sắc thể. Ngày 1.4.2022, các nhà khoa học đã giải mã được khoảng 20.000 gen mã hoá protein trong bộ gen người, phần còn lại khoảng 97% không có chức năng rõ rệt gọi là ADN rác.

Chính nhờ phân tích và giải mã được cấu trúc gen của các sinh vật, người ta thấy mỗi vật, mỗi loài là những sinh vật vô cùng kỳ diệu không phải ngẫu nhiên mà thành. Giả thuyết tiến hoá ngẫu nhiên của Darwin từ nay bị coi là sai lầm và phi lý. Một cây bút bi chỉ có 4,5 thành phần vẫn phải có người chế tạo, sắp đặt theo một trật tự rõ rệt thì mới thành cây bút viết được. Huống chi con người có tới 3 tỉ yếu tố cấu thành! Tuy nhiên, do không theo dõi tiến bộ của khoa học, nên nhiều người vẫn tin tưởng vào giả thuyết con người ngẫu nhiên tiến hoá từ vật chất.

2.2. Khám phá tiếp theo là hệ thần kinh gồm bộ não trung ương và tuỷ sống còn kỳ diệu hơn nữa. Não có khoảng 100 tỉ tế bào thần kinh gọi là neuron và chúng liên lạc với nhau qua các tín hiệu thần kinh gọi là xung động điện. Phân tích việc truyền tín hiệu thần kinh, người ta thấy các neuron không hoàn toàn chạm vào nhau tại các điểm tiếp giáp, gọi là sinap. Các túi chứa chất dẫn truyền từ thân tế bào của neuron gửi đến màng khớp thần kinh một xung động điện đến giải phóng các chất hoá học chứa trong túi, các chất này vượt qua khe khớp thần kinh lại tạo nên xung điện ở neuron tiếp theo (x. Sđd, Atlas Giải phẫu Cơ thể Người, NXB Y học, 2017, tr.300).

Đó là ta chưa nói đến tiểu não chỉ chiếm khoảng 10% dung tích não, nhưng số neuron của nó lại nhiều gấp đôi tổng số neuron của 90% còn lại. Nhân tiểu não là trung tâm phối hợp số lượng khổng lồ các thông tin thần kinh vận động đến và đi. Tiểu não điều chỉnh các lệnh hành động qua việc liên kết với các phần não trắng liên quan đến trí nhớ con người: như nhân đuôi, hồi đai, hành khứu giác, tuyến yên, thể núm, hạch hạnh nhân, thể tam giác, đồi thị, hồi hải mã. Các nhà khoa học phát minh ra các máy Brainmaster mới nhất với 24 điểm đo phần đại não cũng chưa nghiên cứu nhiều về tiểu não. Chúng tôi nghĩ rằng những khám phá về tiểu não sẽ giúp ích nhiều hơn nữa cho việc chữa lành bệnh nhân. (X. Sđd, Atlas Giải phẫu Cơ thể Người, NXB Y học, 2017, tr.306; 309).

2.3. Tinh thần định hình cho thể chất. Phân tích cơ thể con người với khoảng 75 ngàn tỉ tế bào là tổng hợp của các chất hữu cơ. Nhưng nếu phân tích sâu hơn, cấu trúc vật chất của con người và vũ trụ vạn vật chỉ gồm những nguyên tố vô cơ như Carbon, Hydro, Oxy, Nitơ, mà cấu trúc lại là các phân tử, nguyên tử, điện tử liên kết với nhau và biến đổi không ngừng. Năm 1911, Ernest Rutheford khám phá ra proton và electron. Năm 1932, James Chadwick khám phá ra neutron. Năm 1960, Murray Gell-Mam khám phá ra các hạt Quark cực nhỏ tạo thành proton và neutron. Hàng triệu hạt này được mặt trời gửi đi mỗi ngày, xuyên qua cơ thể của chúng ta như thể chúng ta không tồn tại.

Nếu ta phóng to 1 nguyên tử Oxy ta sẽ thấy hạt proton ở trung tâm có kích thước bằng một hạt cát và các vòng hạt âm điện tử (electron) nhỏ gấp ngàn lần xoay quanh proton thành những vòng ở khoảng cách từ 100m-195m. Nói như thế để ta biết rằng thân xác vật chất của ta phần lớn là không gian trống rỗng, trong khi ta tưởng mình là một khối vật chất đặc và kín! Vậy thì cái gì đã quy tụ các hạt vật chất đó để làm nên thân thể con người?

Trong đời sống hằng ngày, hàng triệu tế bào mới đang thay đổi trong thể xác ta. Vậy mà ta vẫn ý thức mình là một chủ thể đang nghĩ, đang sống, đang yêu, đang đau khổ, đang hy vọng… trong suốt cuộc đời và ở bất cứ nơi đâu. Vì thế, cái định hình cho khối vật chất làm nên thể xác ấy chính là tình yêu, tư tưởng, lời nói, hành động, nhân cách, tự do, hạnh phúc… hay nói chung là tinh thần của con người. Chỉ có tinh thần mới định hình cho vật chất, mới vượt qua tất cả những biến đổi theo không gian và thời gian để làm cho ta thật sự là người.

Hơn nữa, dù khoa học hiện đại tiến bộ vượt bậc, nhưng cho đến nay vẫn không thể xác định được những giá trị văn hoá đó của tinh thần nằm ở đâu trong con người. Dù con người lấy trái tim làm biểu tượng cho tình yêu, nhưng giải phẫu tim người, ta chỉ thấy các sớ thịt, không thấy tình yêu trong sáng hay vẩn đục ở đó. Dù con người ca tụng những nhà khoa học có bộ óc vĩ đại, nhưng giải phẫu bộ não và đo điện não của họ, ta chỉ thấy những dòng xung điện mạnh hay nhẹ trong các tế bào thần kinh, không thấy chỗ nào chứa tư tưởng cao thượng hay thấp kém.

Dù con người có làm ra các robot với trí tuệ nhân tạo có chứa dữ liệu lớn thế nào đi nữa, các robot ấy vẫn cần có con người điều khiển, lập trình. Còn tình yêu, tư tưởng, chân thiện mỹ không phải là vật chất, không bị giới hạn bởi không gian và thời gian nên không phải là đối tượng của khoa học. Chúng không thể cân đo đong đếm nhưng tồn tại mãi mãi.

Nhờ tinh thần con người biết suy tư, phán đoán, phân tích, tổng hợp, chọn lựa, quyết định, cảm nhận… Đó là những tài năng của tinh thần giúp cho con người trở thành trung tâm của vũ trụ vật chất và bá chủ vạn vật. Cấu trúc vật chất của con người và vũ trụ giống nhau, giúp con người mở rộng những tài năng và giá trị của tinh thần để hoà nhập với muôn loài. Con người nhận ra giá trị độc đáo của mình trong vũ trụ này. Từ đó tầm nhìn của con người mở rộng ra vũ trụ bao la để tạo nên hoà bình giữa các vì sao thay vì chiến tranh với những người của các hành tinh khác như các bộ phim khoa học giả tưởng đang trình chiếu.

Nếu tinh thần định hình cho thể chất thì nó cũng tác động đến sức khoẻ toàn diện của con người, nghĩa là vào tất cả các lĩnh vực thể chất, tâm thần, tâm lý, tâm linh. Điều này có thể làm cho các bác sĩ và các nhà khoa học được đào tạo theo các hệ tư tưởng trước đây khó chấp nhận, nhưng thật sự trong kinh nghiệm của họ, họ đã từng chứng kiến những trường hợp khỏi bệnh một các “lạ lùng”, vượt ra ngoài dự đoán của mình.

3. Hướng tới một sức khoẻ toàn diện

Vì vậy, chúng ta cần giúp cho mọi người hiểu được về sức khoẻ toàn diện trong các chương trình giáo dục sức khoẻ cộng đồng cũng như phổ biến những bài tập về sức khoẻ trên các phương tiện truyền thông xã hội để mọi người biết cách chữa bệnh và phòng bệnh.

Về thể chất. Chúng ta nhấn mạnh đến việc đo dung tích sống và nhịp tim của bệnh nhân. Chúng ta cũng dạy các bệnh nhân tập thở mỗi ngày để tăng dung tích sống: thở ra dài hơi bằng miệng, hít vào thật sâu bằng mũi. Xoa ngực, chỗ xương ức, để kích thích lồng ngực, xoa điểm ở dưới đầu vú trái khoảng 1cm để hạ nhịp tim. Xoa các mạch máu dẫn lên đầu và các phần vỏ não để đưa nhiều máu lên não. Nằm ngủ xa các thiết bị điện tử để các xung điện từ máy móc ít tác động vào bộ não.

Người chữa bệnh có thể xoa dọc theo cột sống, nhất là các đĩa đệm từ C1 đến T5 để giúp hoạt động của tim và phổi ổn định hơn, cũng như xoa nắn các đĩa đệm khác để chữa trị các triệu chứng đau khác do thoát vị đĩa đệm (x. Sđd, Hội nhập Văn hoá để Loan báo Tin Mừng, Bài 7: Chữa lành bệnh nhân, NXB Đồng Nai, 2024). Chúng ta cũng nhắc bệnh nhân cần ăn uống ngủ nghỉ, giải trí điều độ và nhất là vận động đầy đủ bằng thể dục và thể thao, cho các loại thuốc bổ não để phục hồi bộ não.

Về tâm thần. Nhiều bệnh nhân bị tổn thương tinh thần do bộ não của họ làm việc quá mức. 100 tỉ tế bào thần kinh ở não cần tối thiểu 2.000 lít không khí mỗi ngày trong số 10.000 lít cho toàn cơ thể, nhưng nhiều người chỉ lo ăn mà không lo thở! Vì thế chúng ta dạy bệnh nhân tăng cường chất lượng sống bằng việc tăng cường khí thở và chất lượng không khí mình thở.

Chúng ta cũng đã nói đến nhiệm vụ quan trọng nhất để chữa trị hiệu quả là giáo dục và đào tạo con người sao cho có được một tình yêu trong sáng và quảng đại hơn, kiến thức sâu rộng hơn, ý chí mạnh mẽ và cương quyết hơn, tình cảm quân bình và vị tha hơn, cảm xúc cao thượng và tích cực hơn để vượt lên trên những sợ hãi, âu lo, buồn chán, tuyệt vọng. Việc chữa trị tích cực không phải là cho họ uống thuốc an thần để bộ não không hoạt động, khiến họ không còn những suy nghĩ sai lầm, những cảm xúc tiêu cực, những tưởng tượng điên rồ.

Nhưng ta phải giải thích cho bệnh nhân hiểu được rằng chính khi họ chiều theo những tham vọng vô độ, dục vọng thấp hèn, tư tưởng hẹp hòi, ước muốn dễ dãi là họ sẽ dễ dàng rơi vào tình trạng tâm thần. Vì họ là một chủ thể tự do nên họ được quyền chọn lựa theo lý trí, ý chí, tình cảm của họ. Nhất là vì họ có tinh thần tự do mở ra tới vô biên nên họ có thể gặp được tinh thần tuyệt đối là nguồn của tình yêu và mọi giá trị hiện hữu để Ngài chữa lành cho họ.

Tuy nhiên chính vì khả năng mở ra tới vô viên này, nên họ cũng có thể bị những tinh thần khác chi phối, tác động để lôi cuốn và quyến rũ họ theo những phản giá trị, khiến cho tình trạng tâm thần của họ nặng nề và nguy hiểm hơn, đến độ huỷ diệt chính mình bằng việc nghiện ngập đủ loại, tự tử hay giết người hàng loạt như chúng ta thấy xảy ra ở một vài nơi trên thế giới. Khía cạnh này liên kết với lĩnh vực tâm linh sẽ được chúng ta tìm hiểu kỹ càng hơn sau này.

Về tâm lý. Lĩnh vực tâm lý liên kết chặt chẽ với lĩnh vực tâm thần vì con người là một chủ thể duy nhất, nhưng có những bệnh nhân cần điều trị về tâm lý hơn các lĩnh vực khác. Chúng ta thấy nhiều bệnh bắt nguồn từ việc rối loạn các cảm xúc: vui, buồn, sợ hãi, giận dữ, ngạc nhiên, ghê tởm, khinh bỉ, chán chường, hận thù, nhút nhát, quá khích, yêu thích, hưng phấn, tự tin (x. Sđd, Hội nhập Văn hoá Công giáo ở Việt Nam, tr.191-193).

Các cảm xúc này cũng gắn chặt với phần não cảm xúc, với hệ thống hormon. Ví dụ tuyến thượng thận tiết ra chất adrenalin gây ra những hành động bất ngờ hay tuyến yên tiết ra chất endorphin khi ta thích thú. Chúng ta cũng biết khi người bệnh nhận thức được nguyên nhân tạo nên những cảm xúc đối với người hay vật nào đó thì họ có thể điều chỉnh được cảm xúc của mình và vượt qua bệnh tật. Vì thế việc giáo dục để làm chủ cảm xúc rất cần trong việc điều trị bệnh.

Hơn nữa, về mặt tâm lý, con người chúng ta có thể có nhiều loại mặc cảm tự ti hay tự tôn khác nhau (x. Sđd, Hội nhập Văn hoá Công giáo ở Việt Nam, tr. 226-229; 233-235). Khi những mặc cảm này phát triển quá mức chúng gây nên những rối loạn tâm lý và cần được điều trị bằng việc làm cho người bệnh nhận ra sự công bằng và bất công của cá nhân cũng như của xã hội bắt nguồn từ đâu và giải trừ như thế nào.

Những người tham gia các băng đảng trong xã hội và các phong trào khủng bố trên khắp thế giới thường là những người bị rối loạn về nhận thức và tâm lý loại này. Họ thật sự không cần loại thuốc an thần nào hơn là giúp cho tâm trí họ được giải thoát khỏi những mê muội và tuyên truyền sai lạc của những hệ tư tưởng quá khích.

Những bệnh nhân bị rối loạn tâm thần do nhiễm độc hiện nay gia tăng đáng kể. Chất độc có thể từ các loại thuốc do bác sĩ kê sai, do các hoá chất trong công nghiệp và nông nghiệp, do nghiện rượu bia, thuốc lá và ma tuý đủ loại. Các chất độc xâm nhập vào cơ thể qua đường hô hấp, đường tiêu hoá, đường máu tác động lên hệ thần kinh trung ương, gây ra những rối loạn tâm thần đa dạng, cấp tính hoặc kéo dài và rối loạn nhân cách. Ngoài việc dùng thuốc để giải độc theo loại khác nhau, người bệnh cần được giúp đỡ để đào tạo ý chí vững mạnh trước những cám dỗ của các chất kích thích và các liệu pháp xã hội (x. Bs Trần Đình Xiêm, Tâm thần học, In lần III, 1986, chương 7. 20: Liệu pháp tâm lý, tr.145-170; 359-363).

Về tâm linh. Đây là lĩnh vực gây nhiều tranh cãi và nhiều người không công nhận thực tế này. Một số người bệnh cần điều trị về tâm linh hơn các lĩnh vực khác, nhất là các trẻ bị các hội chứng tự kỷ. Trong quá trình điều tra nguồn gốc của bệnh, bao giờ chúng ta cũng nên quan tâm trước đến những yếu tố thể chất, tâm thần, tâm lý của người bệnh, rồi sau đó, mới quan tâm đến khía cạnh luân lý, đạo đức của bệnh nhân, căn cứ vào các biểu hiện khác thường của bệnh nhân để chẩn đoán về yếu tố tâm linh.

Trong niềm tin tôn giáo, chúng ta biết rằng Đức Giêsu Nazareth không phải chỉ cứu độ vũ trụ vật chất mà còn hoá giải được cuộc xung đột giữa tinh thần và vật chất bằng việc nhập thể, cái chết và cuộc sống lại của Người. Vật chất không còn mang tính nặng nề, bị lệ thuộc vào không gian, thời gian như xưa nữa, nhưng được hoàn toàn đổi mới và chia sẻ vinh quang của Đức Giêsu Phục Sinh. Người đã minh chứng cuộc hoá giải này bằng việc hiện ra, ăn uống với các môn đệ và chia sẻ quyền năng cho họ để họ cũng chữa lành bệnh nhân, xua trừ ma quỷ, thậm chí cho kẻ chết sống lại như Người.

Xin chia sẻ câu chuyện chữa lành của Chúa Giêsu: Ngày 12/4/2024, gia đình dẫn em nữ sinh Lê Ngọc Tuyết Nghi đến với tôi. Em học lớp 11, nhà ở An Thành Đông, xã Trung Hiếu, huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long. Ngày 28/3/ 2024, em bị xỉu trong trường THPT Hiếu Phụng. Sau 4 giờ em tỉnh lại, hai chân không đi được, đầu rất đau nhức. Gia đình đã đưa em vào Bệnh viện Vĩnh Long, rồi Bệnh viện Cần Thơ, Bệnh viện Chợ Rẫy ở TP.HCM, sau cùng đến Bệnh viện Chỉnh hình và Phục hồi chức năng Tp.HCM ở 1A Lý Thường Kiệt TP.HCM.

Tình trạng em càng ngày càng nặng thêm. Các bác sĩ định bệnh em bị suy tuỷ, viêm não, viêm tuỷ. Tôi đã đo các chỉ số sức khoẻ thấy huyết áp: 97/62, nhịp tim: 83, dung tích thở 750ml so với yêu cầu là 2.200ml. Sau khi khám phá ra một vài yếu tố tâm linh của em và người mẹ, tôi đề nghị họ xưng tội, hoà giải với Chúa, làm phép xức dầu bệnh nhân và trừ tà. Sau đó tôi xoa bóp chân và cột sống lưng cho em trong vòng 30 phút. Ngay chiều hôm đó em hết nhức đầu, còn đá banh trong phòng tập vật lý trị liệu của bệnh viện 1A khiến nhiều người sửng sốt, nhất là các bệnh nhân bị viêm tuỷ đang liệt 2 chân như em. Tôi biết rằng Chúa Giêsu đã chữa lành cho em. Ngày 17/4/2024, em rời bệnh viện và 18/4/2024 đi học lại như thường.

Kết luận

Những gợi ý trên đây như mời gọi mỗi người chúng ta mở rộng tầm nhìn để có một kiến thức về sức khoẻ toàn diện cho chính mình và cộng đồng mình sống. Nhờ đó chúng ta tạo nên an vui, hạnh phúc cho mọi người như Chúa Giêsu.