Lo VN trở thành bãi rác công nghệ

Nhập khẩu thép Trung Quốc tại cảng Bến Nghé, TP.HCM - Ảnh: Quang Định 

Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Hồ Trung Thanh – Viện Nghiên cứu thương mại, Bộ Công thương – phân tích:

– Trước tiên, nhập siêu Trung Quốc không chỉ có VN, ngay cả Mỹ cũng nhập siêu, thâm hụt hàng trăm tỉ USD. Trung Quốc đã thành công xưởng thế giới, rất nhiều máy móc, thiết bị của các nước được sản xuất ở đây, nên nhập từ Trung Quốc theo nghĩa nào đó là nhập từ thế giới. Với quy mô sản xuất rất lớn, khó có thể cạnh tranh về giá với họ. Nhưng đúng là một số nước ngay trong khu vực lại đang xuất siêu sang Trung Quốc, tại sao VN lại không? Vấn đề là cơ cấu xuất khẩu của VN suốt thời gian dài chủ yếu là hàng nông sản, thực phẩm, khoáng sản thô… trong khi hàng công nghiệp chỉ chiếm khoảng 10%. Thử hỏi trong 30 năm đổi mới vừa qua, chúng ta đã tạo dựng được ngành công nghiệp nào có thể cạnh tranh áp đảo để xuất được máy móc, thiết bị sang Trung Quốc? Rất ít. Trong khi Thái Lan và Philippines… có khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, công nghiệp hỗ trợ của họ tốt hơn nên cạnh tranh được, vừa xuất, vừa nhập những mặt hàng tương tự Trung Quốc đang xuất đi, chủ yếu là hàng công nghiệp.

* VN đang nhập khẩu máy móc, thiết bị chủ yếu từ Trung Quốc, đây là điểm cốt lõi khiến hàng trong nước khó có thể cạnh tranh được với hàng Trung Quốc?

– Đúng vậy. Muốn nâng cao sức cạnh tranh phải đổi mới công nghệ. Trong khoa học có khái niệm nhập khẩu cạnh tranh, tức nếu nhập được công nghệ cao hơn, hàng hóa của một nước có thể có sức cạnh tranh tốt hơn nước khác và ngược lại. Trung Quốc đang diễn ra quá trình đổi mới công nghệ rất mạnh, những nhà máy ô nhiễm bị đóng cửa, công nghệ cũ được khuyến khích chuyển giao cho các nước kém phát triển hơn. VN đang là một trong những đối tượng của làn sóng này. Về lý thuyết, nếu nhập khẩu công nghệ từ Trung Quốc về sản xuất, khó có thể cạnh tranh được với hàng hóa từ Trung Quốc. Ngoài ra, công nghệ cũ sẽ tiêu tốn nguyên vật liệu, chi phí sửa chữa…và nếu không kiểm soát kỹ VN sẽ trở thành nơi “tiêu thụ” rác công nghiệp của họ.

* Theo ông, biện pháp căn cơ để giảm dần nhập siêu từ Trung Quốc là gì?

– Đầu tiên, tôi cho rằng không nên từ việc nhập siêu rồi coi Trung Quốc là một nguy cơ, mà nên đặt vấn đề VN có thể làm gì. Để có thể cùng thịnh vượng bên cạnh “ông láng giềng” lớn này, cần coi những đổi mới, cải cách của họ là một áp lực, đòi hỏi cải cách của VN. Nguyên nhân sâu xa của nhập siêu là sức cạnh tranh của hàng VN chậm cải thiện. Chúng ta chỉ có thể có sự cân bằng về thương mại, cân bằng về trình độ phát triển nếu chúng ta có môi trường kinh doanh tốt hơn, doanh nghiệp có sức cạnh tranh hơn, chi phí thấp hơn. Nếu những cải cách về thể chế ở VN tốt, thu hút nhà đầu tư nước ngoài với công nghệ cao hơn Trung Quốc vào, cùng đó là thể chế tốt để doanh nghiệp trong nước phát triển, áp dụng công nghệ mới, thì VN sẽ dần cạnh tranh được hàng Trung Quốc.

Chi phí sản xuất tại Trung Quốc đang đắt lên, đồng tiền của họ cũng đang tăng giá… VN nên tìm cách làm ăn bài bản, nghiên cứu và tiếp cận thị trường đông dân nhất thế giới này để tăng xuất khẩu. Cùng với việc tăng xuất khẩu dịch vụ, VN cần xem những đối tượng làm giàu nhờ buôn lậu, bao che buôn lậu ở biên giới là thủ phạm tiêu diệt sản xuất trong nước, ảnh hưởng đến cả triệu người lao động để có quyết tâm xử lý mạnh hơn. Ngoài ra, theo tôi, chúng ta chưa áp dụng hiệu quả các biện pháp hạn chế nhập khẩu theo nguyên tắc WTO, như các tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn vệ sinh thực phẩm…

CẦM VĂN KÌNH