Chúa Nhật XXXIII TN A, 15.11. 2026 – Các Thánh Tử đạo Việt Nam
Các bài Thánh Kinh hôm nay như mời gọi người tín hữu tiếp tục “tin tưởng ở Chúa để hiểu biết sự thật, trung thành với Chúa trong tình yêu vì ơn Chúa và bình an sẽ dành cho người Chúa chọn” (x. Kn 3,1-9).
Chứng nhân cho sự thật và sự sống
Lm. Antôn Nguyễn Ngọc Sơn, HKK
Lời mở
Hôm nay Giáo hội Việt Nam mừng kính trọng thể các chứng nhân của Chúa tại Việt Nam, gồm 117 vị tử đạo được tuyên thánh ngày 19.6.1988 và hàng trăm ngàn người chết vì đạo trong suốt 4 thế kỷ qua, cho đến cha P.X Trương Bửu Diệp được tuyên phong Á thánh ngày 02.07.2026. Đây là những người bước theo Chúa Giêsu Kitô trên con đường sự thật và sự sống của Người. Các ngài đã đóng góp rất nhiều vào các giá trị được cả thế giới và dân tộc Việt Nam bảo vệ như dân chủ, độc lập, tự do, nhân phẩm, bình đẳng nam nữ, hôn nhân một vợ một chồng… Vì thế, là con cháu các ngài, chúng ta được mời gọi sống các giá trị đó một cách hào hùng hơn nữa để làm chứng cho Chúa và cứu độ thế giới.

1. Bản sắc nền văn hoá dân tộc Việt Nam
Dân tộc Việt Nam trải qua 4.000 năm văn hiến, khởi đầu với các vua Hùng dựng nước. Từ năm 111 TCN đến năm 938, nước ta bị người Trung Quốc đô hộ. Tiếp theo một ngàn năm độc lập cho đến năm 1945, dân tộc ta chịu ảnh hưởng nặng nề của nền văn hoá Trung Quốc vì 10 đời vua Việt vẫn lấy Khổng giáo làm nền tảng để nắm giữ vương quyền.
Ngoại trừ tiếng Việt và niềm tin vào Trời được coi như bản sắc dân tộc còn giữ được, người Việt hầu như sống theo những giá trị văn hoá Trung Quốc. Người Việt dùng chữ Hán với Tứ Thư, Ngũ Kinh của Trung Quốc làm nền tảng cho suy tư và cuộc sống. Sau này với tinh thần phản kháng, người Việt phát minh ra chữ Nôm, nhưng căn bản vẫn là gốc chữ Hán được thêm vào ít nét để tạo thành chữ riêng. Những phong tục cưới xin, cúng giỗ, lễ tết, ma chay, cấy cày, hay nghề nghiệp hầu như đều là sản phẩm từ Trung Quốc nhập vào.
Cộng đồng xã hội xây dựng trên luân lý Khổng giáo, với 5 mối tương quan là vua tôi, cha con, chồng vợ, anh em, bằng hữu gọi là ngũ luân và 5 đức tính phải giữ là nhân nghĩa lễ trí tín. Vua là thiên tử, là con Trời, thay Trời trị dân, nên vua có toàn quyền sinh sát trong tay. Xã hội theo chế độ đa thê, coi trọng người đàn ông, tạo nên sự bất bình đẳng nam nữ. Còn người phụ nữ phải giữ tứ đức, tam tòng: “ở nhà theo cha, lấy chồng theo chồng, chồng chết theo con” nên suốt đời sống lệ thuộc vào người khác.
Kết quả là dân tộc Việt Nam bị chia cắt thành nhiều thành phần theo chính sách “chia để trị”, nặng tính cục bộ dòng họ, địa phương. Đa số người dân mù chữ nên tâm trí hẹp hòi, trừ một thiểu số giàu có thuê thầy dạy học để mong thi đỗ làm quan. Xã hội chẳng biết gì đến sự thật của vạn vật và của con người qua những khoa học và những giá trị mới mẻ, tiến bộ của loài người. Kết quả là dân Việt nghèo khổ, thấp kém, nông dân túng đói dù đồng ruộng bao la, cò bay thẳng cánh.
2. Những chứng nhân cho nền văn hoá mới
Bước vào thế kỷ XVI, nhiều thuyền buôn người phương Tây và châu Á như Nhật Bản, Ấn Độ đến Việt Nam. Các nhà truyền đạo Kitô cũng theo chân các thương nhân. Họ giảng đạo bằng tiếng Việt nên người nghe dễ hiểu và tin theo. Nhờ đó dân tộc ta mới biết đến những giá trị mới mẻ và cao quý vượt lên trên nền văn hoá Trung Quốc. Đó là giá trị về dân chủ, về hôn nhân một vợ một chồng, về bình đẳng nam nữ, về khoa học kỹ thuật. Đặc biệt là các nhà truyền giáo dòng Tên, từ năm 1620-1659, đã phát minh ra chữ Việt căn cứ vào âm vị với 24 chữ cái dễ đọc, dễ học thay cho chữ Hán phức tạp với 214 chữ cái.
Những tín hữu Công giáo thời đó làm chứng cho nhiều sự thật mới mẻ. Đó là sự thật về một Thiên Chúa tạo dựng nên muôn loài qua những kiến thức khoa học về thiên văn, địa lý, vật lý, hoá học. Những sự thật về con người với giá trị cao quý nhờ y học và những cách chữa bệnh hiệu quả. Những giá trị đạo đức mới để nhận ra trời đất trăng sao chỉ là thụ tạo chứ không phải là thần linh nắm vận mệnh con người qua các sách tử vi, đẩu số, bói toán của kinh Dịch. Hiểu biết Thiên Chúa là Cha Chung của muôn loài và tất cả đều là anh chị em của nhau trong đại gia đình Thiên Chúa, nên phải yêu thương nhau và bình đẳng với nhau, dù họ là vua hay dân, nam hay nữ, giàu hay nghèo. Tất cả đều được Chúa Giêsu Kitô cứu độ và được chia sẻ sự sống nhiệm mầu của chính Thiên Chúa.
Hơn nữa, các sự thật này lại được các tín hữu làm chứng bằng một đời sống tốt lành thân thể mạnh khoẻ, xinh đẹp, khi họ biết bỏ các phong tục mê tín, cổ hủ như tảo hôn, nghiện rượu, tránh dùng nước ao tù để khỏi bị các bệnh tiêu hoá, toét mắt, biết lọc nước bằng than cát sỏi và đui sôi mới uống. Nhiều nữ tu được dạy cách chăm sóc sản phụ, giúp họ sinh con an toàn. Gia đình luôn vang tiếng cười vì không còn cảnh chồng chúa-vợ tôi; vợ cả-vợ lẽ, con bà cả-bà hai…
Các làng Công giáo giàu có vì biết áp dụng kỹ thuật canh tác, nuôi trồng thuỷ sản theo kỹ thuật phương Tây nhờ các nhà truyền giáo. Các tín hữu, nhất là là linh mục, nữ tu trở thành những người truyền bá văn hoá bằng việc dạy chữ Việt, dạy âm nhạc phương Tây qua các bài thánh ca thay vì nhạc ngũ âm cổ truyền, sáng tác và phổ biến sách truyện bằng chữ Việt, tổ chức các buổi dâng hoa tháng Mân Côi, các buổi Ngắm Thương khó và diễn Tuồng Thương Khó vào Mùa Chay. Đời sống an vui, hạnh phúc, thịnh vượng trong cộng đồng đã thu hút đông đảo người Việt tin theo đạo mới.
Sau thời kỳ mở đầu, từ năm 1533 đến 1665, Giáo hội Công giáo Việt Nam phát triển rất nhanh. Vào khoảng năm 1802, bắt đầu triều đại Nhà Nguyễn, dân số Công giáo có khoảng 320.000 người, chiếm 8% trong dân số 4 triệu người. Đến khoảng năm 1840 đã có hơn 1 triệu người, trong khoảng 5 triệu dân, chiếm khoảng 10-12%. Thời kỳ bị bách hại khủng khiếp nhất là giai đoạn 1840-1886 với khoảng gần 100.000 người bị giết. Những xung đột giữa các hệ tư tưởng, chủ nghĩa vẫn còn âm ỷ trong suốt dòng lịch sử dân tộc từ đó đến nay, nhưng người Công giáo được mời gọi làm chứng cho Chúa Giêsu, dám đi theo con đường sự thật và sự sống của Người để xây dựng nền văn minh tình yêu cho dân tộc.
Bắt đầu thế kỷ XXI, nhiều khám phá mới của khoa học đã cho ta biết thêm sự thật về vũ trụ, về con người và cả những giá trị tâm linh được Chúa ban. Điều này mời gọi người tín hữu cần can đảm làm chứng hơn nữa. Tuy nhiên, do không cập nhật những thông tin đó qua các bài giảng, bài giáo lý và thể hiện trong đời sống thường ngày, nhiều tín hữu ở Việt Nam và trên thế giới không còn sức thu hút người khác tin theo Chúa Kitô như trong quá khứ, nhất là khi thế giới và dân Việt đã nhìn nhận các giá trị về dân chủ, bình đẳng giới tính, hôn nhân một vợ một chồng và khoa học kỹ thuật.
Các bài Thánh Kinh hôm nay như mời gọi người tín hữu tiếp tục “tin tưởng ở Chúa để hiểu biết sự thật, trung thành với Chúa trong tình yêu vì ơn Chúa và bình an sẽ dành cho người Chúa chọn” (x. Kn 3,1-9). Trong bất cứ thời đại nào “lời rao giảng về thập giá Chúa Kitô ” vẫn luôn là sự điên rồ đối với những người đi tìm sự khôn ngoan của thế gian và là cớ vấp phạm cho những người chối từ Thiên Chúa” (x. 1Cr 17-25).
Lời kết
Lạy Chúa Giêsu, xin cho chúng con trở thành những chứng nhân cho sự thật và sự sống của Chúa trong thời đại này. Amen.