Đường Ánh Sáng theo thánh Ignatiô Loyola
Một việc đạo đức bình dân gắn liền với Chúa Giêsu Phục Sinh được nhiều dân tộc thực hành, nhất là trong mùa Phục Sinh, là đi Đường Ánh Sáng. Đường này cũng gồm 14 nơi, tương ứng với 14 chặng của Đàng Thánh Giá, kể lại những lần Chúa Phục Sinh hiện ra với nhiều người kèm theo những bài học đạo đức thực tế trong đời sống.
1. Tìm về lịch sử
Ngay từ thế kỷ XVI, thánh Ignatiô Loyola, Đấng sáng lập dòng Tên, đã kể lại gần hết các lần hiện ra của Đấng Phục Sinh trong sách Những Bài Linh Thao của Ngài viết vào năm 1544, từ số 299 đến số 312 (x. Lm. Đinh Văn Trung, SJ, Những bài Linh Thao). Sau đây là thứ tự Đường Ánh Sáng của ngài:
Nơi thứ nhất: Chúa Giêsu hiện ra đầu tiên với Mẹ Maria.
Nơi thứ hai: Chúa Giêsu hiện ra với bà Maria Magdala.
Nơi thứ ba: Chúa Giêsu hiện ra với các phụ nữ.
Nơi thứ tư: Chúa Giêsu hiện ra với ông Simon Phêrô.
Nơi thứ năm: Chúa Giêsu hiện ra với hai môn đệ đi Emmaus.
Nơi thứ sáu: Chúa Giêsu hiện ra với các môn đệ ở nhà Tiệc Ly.
Nơi thứ bảy: Chúa Giêsu hiện ra với ông Tôma.
Nơi thứ tám: Chúa Giêsu hiện ra với 7 môn đệ ở bờ biển Galilê.
Nơi thứ chín: Chúa Giêsu hiện ra với các môn đệ trên núi.
Nơi thứ mười: Chúa Giêsu hiện ra với hơn 500 môn đệ.
Nơi thứ mười một: Chúa Giêsu hiện ra với thánh Giacôbê.
Nơi thứ mười hai: Chúa Giêsu hiện ra với ông Giuse Arimathia.
Nơi thứ mười ba: Chúa Giêsu hiện ra với thánh Phaolô.
Nơi thứ mười bốn: Chúa Giêsu lên trời.
Điều khá thú vị là ngài đã kể lại tuần tự các lần hiện ra theo đúng diễn tiến thời gian trong các sách Tân Uớc, nhất là trong các sách Tin Mừng (từ nơi II-IX), trong thư I gửi giáo đoàn Corinthô của thánh Phaolô (nơi X-XIII), sách Công vụ Tông đồ (nơi XIV).
Đặc biệt là ngài đã đặt việc Chúa Giêsu Phục Sinh hiện ra với Mẹ Maria làm nơi đầu tiên, không theo các bản văn Thánh Kinh, nhưng theo Thánh Truyền vì các thánh giáo phụ vẫn tin và giảng dạy rằng Chúa Giêsu hiện ra với Mẹ Maria trước tiên vì Mẹ đã đóng góp nhiều nhất cho cuộc khổ nạn của Chúa Giêsu. Mẹ đã theo Người trên suốt những chặng đường khổ giá, đã đứng vững dưới chân thập tự giá và vững lòng tin tưởng vào việc Chúa Cha sẽ cho Con mình trỗi dậy từ cõi chết như Thánh Kinh đã báo trước.
Tuy nhiên, chúng ta ghi nhận là ở số 310 trong sách Linh Thao, thánh Ignatiô nói về cuộc hiện ra với ông Giuse Arimathia. Ngài viết theo Nguỵ thư thánh Giacôbê hay theo lòng đạo đức thời đó, giống như nhiều chặng trong Đàng Thánh Giá. Có lẽ vì thế mà Đường Ánh Sáng này không được phổ biến nhiều trong Giáo Hội, nhất là sau khi dòng Tên bị lên án, trục xuất tại một số quốc gia châu Âu và cuối cùng bị Toà Thánh cấm hoạt động trong khoảng thời gian từ 1759 đến năm 1814.
Từ đó chúng ta thấy có nhiều bản văn Đường Ánh Sáng khác nhau trong các dòng tu và các dân tộc. Nếu đến Trung tâm hành hương ở Fatima, Bồ Đào Nha, chúng ta sẽ thấy bộ ảnh Đường Ánh Sáng rất đẹp trong nhà thờ mới. Nếu sang thăm dân tộc Philippines, chúng ta sẽ gặp nhiều nhà thờ có các bộ tượng Đường Ánh Sáng khác nhau. Các sách kinh in cho các bạn trẻ Philippines cũng có các bản kinh hướng dẫn đi Đường Ánh Sáng này.
Tuy nhiên, các Đường Ánh Sáng đó không đầy đủ như bản của Thánh Ignatiô. Chúng thường thiếu các cuộc hiện ra được thánh Phaolô kể lại trong thư 1 Corinthô. Vì thế để làm thành đủ 14 nơi tương ứng với 14 chặng Đàng Thánh Giá, người ta đã chia nhỏ các lần hiện ra của Chúa Giêsu. Ví dụ chia việc Chúa Giêsu hiện ra với 2 môn đệ trên đường đi Emmaus thành 2: một lần đi chung với 2 môn đệ trên đường, một lần ngồi ăn trong nhà với 2 ông. Hoặc Lần Chúa Giêsu hiện ra ở bờ biển Galilê được chia thành 2: một lần các môn đệ đang kéo lưới, lần kia Chúa Giêsu hỏi thánh Phêrô 3 lần về tình yêu và trao nhiệm vụ chăn dắt đàn chiên cho ông. Có Đường Ánh Sáng còn đưa cả việc Chúa Thánh Thần hiện xuống sau khi Chúa Giêsu lên trời như điểm kết thúc.
2. Đường Ánh Sáng ngày nay
Nhờ những nghiên cứu mới của khoa Thánh Kinh, khảo cổ, dân tộc, văn hoá các dân tộc, nhiều vấn đề đã được giải đáp như việc xức dầu thơm cho xác Chúa Giêsu, danh sách các phụ nữ đến thăm mộ, số thiên thần canh giữ mộ, các địa điểm hiện ra của Chúa Giêsu… Đường Ánh Sáng theo thánh Ignatiô lại càng có giá trị hơn các bản văn khác. Tuy nhiên chúng tôi muốn thêm vào một vài điểm để kiện toàn bản văn này.
Nhiều tín hữu thời nay nghĩ rằng Chúa Giêsu Phục Sinh đã chấm dứt các lần hiện ra với thân xác của mình sau khi Người lên trời. Nếu như thế thì Lời của Chúa Giêsu nói: “Thầy ở cùng các con mọi ngày cho đến tận thế” (x. Mt 28,20) phải hiểu thế nào? Việc Chúa Giêsu hiện ra với một vài vị thánh nhân trong lịch sử chỉ là những trường hợp hoạ hiếm, các môn đệ khác đừng mong những ân phúc đặc biệt đó! Nhưng thử hỏi đó có phải là ý muốn của Chúa Giêsu không? Chúng tôi đã tìm thấy lời giải đáp qua Đường Ánh Sáng của Thánh Ignatiô vì Chúa Giêsu muốn hiện ra với rất nhiều người, với cả những ai bách hại Người như hiện ra với Phaolô.
Trước hết chúng tôi mạo muội xin đổi lần “Chúa Giêsu hiện ra với ông Giuse Arimathia” bằng việc “Chúa hiện ra với tất cả các tông đồ” nơi XII. Việc này tránh được cuộc tranh cãi về việc Chúa có thật sự hiện ra với ông ấy không, về nguỵ thư, về tính cách hợp lý của bản văn do thánh Ignatiô biên soạn hay môn đệ sửa đổi từ nguỵ thư sang lòng đạo đức bình dân. Hơn nữa việc “Chúa hiện ra với tất cả các tông đồ” ghi ở câu 1Cr 15,7 giúp cho toàn bộ Đường Ánh Sáng có giá trị Thánh Kinh và Thánh Truyền.
Thật bất ngờ khi chúng tôi tìm lại bản văn của thánh Phaolô và thấy thánh Ignatiô bỏ sót lần hiện ra này. Có thể do ngài đã hiểu lầm việc Chúa Giêsu “hiện ra với Nhóm Mười Hai” ở câu 15,5 với việc “hiện ra với tất cả các Tông đồ” ở câu 15,7 là một. Thánh Phaolô phân biệt Nhóm Mười Hai với tất cả các tông đồ, dù rằng Nhóm Mười Hai cũng được gọi là tông đồ (x. Mt 10,2; Mc 6,30; Lc 6,13;22,14; Cv 1,2.26; 2,42, 4,33.35; 5,12.18…). Tông đồ theo nghĩa chữ là người được sai đi. Tất cả những ai được Chúa kêu gọi, chọn lựa và sai đi đều được Chúa Phục Sinh hiện ra để giúp họ cảm nghiệm Người đã trỗi dậy từ cõi chết, đang sống với mình và ban nhiều ân phúc để họ làm chứng cho Người. Đây chính là điều đem lại cho chúng ta vui mừng và hy vọng để quyết tâm làm người môn đệ thừa sai của Chúa Giêsu.
Bản kinh chúng tôi biên soạn đã được trình bày trong sách Cẩm nang Tân Phúc Âm hoá, NXB Tôn giáo, 2013, tr. 222-235; 425-445, in 2 lần; Bạn là Lời cứu độ, NXB Đồng Nai, in 4 lần và các bản in rời, tổng cộng khoảng 100.000 cuốn. Bản văn đã được Đức Cha Micae Hoàng Đức Oanh, Giám mục Giáo phận Kontum, cấp phép cho sử dụng từ ngày 6/6/2013.
Cầu chúc tất cả những ai sử dụng Đường Ánh Sáng này được tràn đầy niềm vui, bình an, hy vọng và tình yêu của Đấng Phục Sinh để cảm nghiệm Người thật sự hiện ra với mình ít là một lần trong cuộc đời.
Lm. Antôn Nguyễn Ngọc Sơn.
