Thứ Tư Lễ Tro | 20.2.2026
Tro bụi nhiệm mầu

Lm. Antôn Nguyễn Ngọc Sơn

Lời mở

Hôm nay, tín hữu Công giáo bắt đầu Mùa Chay như một khởi điểm để giúp người môn đệ thừa sai của Đức Giêsu tham dự vào mầu nhiệm khổ nạn và phục sinh của Người. Tro xức trên đầu được đốt từ cành lá của năm trước như muốn nhắc nhở ta về thân phận con người có vẻ như tầm thường, vô nghĩa, nhưng lại được biến đổi thành cao quý diệu kỳ. Tuy nhiên không phải ai cũng nhận thức được điều này trong suốt dòng lịch sử nhân loại.

1. Cát bụi phận người

Nhiều người chúng ta xem thường những hạt bụi li ti bám trên bàn ghế, đồ vật do một cơn gió vô tình đem lại. Nhưng dưới mắt các nhà khoa học, chúng có cả một cấu trúc vô cùng lạ lùng của các nguyên tố vật chất và hàng tỉ tỉ các hạt hạ nguyên tử như proton, neutron, electron của các nguyên tố.

Các văn nghệ sĩ cũng khám phá ra những điều vô cùng thú vị, làm thành những tuyệt tác nghệ thuật. Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã diễn tả thân phận con người bằng những lời đầy cảm xúc: “Hạt bụi nào hoá kiếp thân tôi, để một mai vươn hình hài lớn dậy. Ôi, cát bụi tuyệt vời. Mặt trời soi một kiếp rong chơi. Hạt bụi nào hoá kiếp thân tôi, để một mai tôi về làm cát bụi. Ôi cát bụi mệt nhoài. Tiếng động nào gõ nhịp không nguôi. Bao nhiêu năm làm kiếp con người. Chợt một chiều tóc trắng như vôi. Lá úa trên cao rụng đầy. Cho trăm năm vào chết một ngày”.

Ngày 4/12/2023 khi di chuyển trên dòng sông Hằng (Ganga) ở Ấn Độ cùng với các vị Đại lão Hoà Thượng của Việt Nam và Ấn Độ như Hoà Thượng Thích Huyền Diệu, Thích Thường Quang, tôi thấy nhiều đám thiêu xác của những người theo đạo Hindu ven bờ sông ở thành phố Varanasi. Họ tin rằng sông Hằng thiêng liêng này có khả năng tẩy rửa mọi nghiệp chướng, tội lỗi đã gây ra trong suốt đời người. Rồi khi rải tro xác xuống dòng nước để trả lại thi thể cho “Mẹ Ganga”, họ sẽ thoát khỏi cuộc đời bất hạnh ở trần thế để sống mãi trong hạnh phúc. Tro xác thân dường như chẳng có giá trị gì!

Nhiều tín đồ Phật giáo cũng hoả táng xác thân người chết. Đây là hình thức mai táng phổ biến, được khuyến khích vì phù hợp với giáo lý vô thường, giúp thân xác trở về bụi tro nhẹ nhàng. Hỏa táng tượng trưng cho sự đốt cháy những ràng buộc, thể hiện triết lý “vô thường” – thân xác chỉ là tạm bợ. Thân xác này sẽ chuyển hoá qua muôn kiếp bằng sự tu thân theo bát chánh đạo để thoát khỏi vòng luân hồi và vào được cõi Niết Bàn. Tro bụi xác thân dù tạm bợ mỗi kiếp nhưng bắt đầu có giá trị.

Khi nền văn minh Hy Lạp và La Mã ra đời, thân xác được tôn vinh như là biểu tượng cho sức mạnh của đàn ông và vẻ đẹp của phụ nữ, đồng thời người ta dùng nó như một phương tiện để thoả mãn những đòi hỏi của bản năng và tình dục. Những bữa tiệc thịnh soạn, quần áo lụa là, mỹ phẩm đủ loại, trò chơi dung tục, thể thao, võ thuật… làm cho người ta hãnh diện với thân xác, nhưng giá trị của nó chỉ kéo dài một đời người. Người ta mơ ước được sống mãi như thần linh để không còn tro bụi, nhưng không biết phải giải quyết cách nào.

Trong khi tín đồ của các tôn giáo xem thường thân xác con người thì khoa học lại khám phá ra nhiều điều kỳ diệu và rất trân trọng nó. C. Darwin đã khám phá ra cuộc tiến hoá từ những chất vô cơ đến hữu cơ, từ thực vật đơn giản đến động vật phức tạp, từ loài linh trưởng đến loài người và cuối cùng là chúng ta, con người hiện đại. Những dữ liệu khoa học này đã khiến nhiều người tưởng lầm rằng không cần đến tác động của Đấng Tạo Hoá thì hạt bụi cũng có thể thành người. Ta không thể trách họ vì những dữ liệu khoa học thời đó làm họ mê mẩn.

Các triết gia như Karl Marx, Frederic Engels và nhiều nhà khoa học lúc đó cổ vũ  cho hệ tư tưởng duy vật và còn đi xa hơn khi xác định rằng “vật chất tự tiến hoá ngẫu nhiên thành tinh thần”. Lý do là vì mỗi người đang suy nghĩ, yêu thương, ước mơ hạnh phúc và đi tìm chân thiện mỹ. Tất cả những giá trị đó đều do bộ não và trái tim con người tạo nên. Người ta giữ mãi lầm lẫn này cho đến ngày nay. Điều đó cho thấy là tro bụi có giá trị vô cùng cao cả, con người có thể trở thành thần linh.

2. Tro bụi nhiệm mầu

Trong các tôn giáo thời trước, chỉ có Do Thái giáo, được Thiên Chúa Giavê mạc khải, mới cho nhân loại biết con người được tạo dựng từ đất bụi và Thiên Chúa thổi thần khí của Ngài vào khối bụi đất vật chất này để con người thành một loài có tinh thần và thay quyền Chúa làm chủ muôn loài như người anh chị lớn trong đại gia đình. Tuy nhiên con người đã cắt đứt mối thông hiệp với Chúa nên họ đã đánh mất những giá trị cao quý và phải chết theo lời phán quyết của Ngài: “Người là bụi đất và sẽ trở về với bụi đất” (St 3,19; x. St 1,26-27; 2,7-8; 3,1-24). Bụi đất đó sẽ được Chúa làm cho sống lại nếu người ta biết tuân giữ các điều Chúa dạy và sống liêm chính. Như thế bụi đất đã có thể được sống vĩnh hằng.

Từ năm 2000 trở đi, những khám phá mới nhất của khoa học về con người, về vũ trụ đã cho ta biết bụi tro này có những chất liệu gì, cấu trúc như thế nào và tinh thần bắt nguồn từ đâu. Từ đó người ta khám phá ra mầu nhiệm của tro bụi con người.

Thân xác con người có khoảng 20 nguyên tố vật chất trong số 118 nguyên tố trong toàn thể vũ trụ. Chúng gồm những điện tử, nguyên tử, phân tử, tế bào, thay đổi từng giây, từng phút giống như mọi sinh vật và muôn loài. Chúng chuyển hoá từ người này sang vật nọ, làm thành xương thịt của nhau. Vì thế, người ta nhận ra mình là thành phần của vũ trụ và là anh chị em của muôn loài. Phân tích bộ não, người ta chỉ thấy các chất dẫn truyền thần kinh chứ không thấy nơi nào trong con người chứa tình yêu, tư tưởng, niềm vui, hạnh phúc, sự sống hay chân thiện mỹ.

Cái định hình cho vật chất, cái làm nên giá trị con người chính là tư tưởng, tình yêu, sự sống, chân thiện mỹ được Thiên Chúa từng giây phút ban cho ta ngay từ lúc làm người. Dù con người tội lỗi đánh mất những giá trị tinh thần đó, Thiên Chúa vẫn yêu thương con người và vạn vật, nên cho Con Một Ngài đón nhận thân xác bụi đất để trở thành Đức Giêsu. Người chia sẻ phận người với ta. Người hoá thân làm người không phải chỉ để chia sẻ muôn ơn phúc kỳ diệu của Thiên Chúa cho ta, mà còn biến đổi ta thành Thiên Chúa như Người, sau khi Người sống lại từ cõi chết.

Vì thế, Đức Giêsu đang mời gọi ta hãy nhìn tro bụi ấy một cách mới mẻ, tràn đầy niềm vui và hy vọng vì nó không còn tầm thường hay “vô thường” trong một “kiếp” nào đó. Từ nay, tro bụi này mang ý nghĩa xác định, vĩnh hằng, siêu việt, phi thường vì từng tư tưởng, lời nói, hành động, từng giây phút sống của ta đều có giá trị vô cùng cao quý và tồn tại mãi mãi trước mặt Chúa sau khi được Chúa Giêsu cứu độ và Thánh Thần thánh hoá.

Lời kết

Hôm nay, khi xức tro trên đầu, chúng ta khám phá ra con người thật của mình đang được biến đổi để vượt qua cái chết và cảm nhận được sự phục sinh của Chúa Giêsu, trở thành hình ảnh sống động, tràn đầy sự sống, tình yêu, quyền năng của Chúa để chia sẻ cho muôn loài. Amen.