Rosa de Lima: Vị thánh đầu tiên của Châu Mỹ

ĐTC cầm tượng thánh Rosa de Lima   (Conferência Episcopal Peruana)

Trong bài phát biểu đầu tiên tại thủ đô Lima, nhân cuộc gặp gỡ giới chức chính quyền, đại diện xã hội dân sự và ngoại giao đoàn tại Nhà hát Quốc gia, Đức Thánh Cha nhắc đến thánh Rosa thành Lima, người đầu tiên của Tân Thế Giới được tuyên thánh. Ngài là thánh bổn mạng của Peru, toàn châu Mỹ Latinh, miền Indies và Philippines.

Sinh năm 1586, Rosa là người con thứ mười trong số mười ba người con của gia đình Flores de Oliva, một gia đình quý tộc Tây Ban Nha đã định cư tại Peru.

Từ nhỏ, chị thích đọc hạnh các thánh và đặc biệt noi gương thánh Catarina thành Siena. Khi gia đình mong chị lập gia đình, Rosa chọn sống đời độc thân và dành nhiều thời giờ cho cầu nguyện. Chị vẫn ở nhà, làm nghề thêu và bán hoa do mình trồng để góp phần nuôi sống gia đình. Năm 1606, chị gia nhập Dòng Ba Đa Minh.

Trong khu vườn của gia đình, Rosa biến một căn chòi nhỏ thành nơi tĩnh tâm. Chị cũng dành một phòng trong nhà để chăm sóc những người cần giúp đỡ, trong đó có trẻ em nghèo, người bản địa và người cao tuổi đau yếu. Ngay trong ngôi nhà ấy, đời sống chiêm niệm của chị gắn liền với việc đón tiếp và chăm sóc những người dễ bị bỏ quên tại Lima.

Tại căn phòng nhỏ, chị dành phần lớn thời gian trong ngày để cầu nguyện, đặc biệt cho người Tây Ban Nha được hoán cải và cho Tin Mừng được loan báo đến các dân tộc bản địa.

Chị thực hành nhiều hình thức khổ chế và đền tội thể xác. Nhiều cuộc hoán cải và phép lạ cũng được cho là nhờ lời chuyển cầu của chị.

Rosa qua đời năm 1617, khi mới 31 tuổi. Người dân Lima đã kính mến chị như một vị thánh ngay từ khi chị qua đời. Năm 1671, Đức Giáo hoàng Clêmentê X tuyên thánh cho chị. Rosa trở thành người đầu tiên sinh tại châu Mỹ được Giáo hội tuyên thánh.

Thánh Martín de Porres

Thánh Martín de Porres (1579–1639): vị thánh của lòng bác ái

Martín de Porres sinh tại Lima năm 1579, có cha là người Tây Ban Nha và mẹ là bà Ana Velásquez, một phụ nữ gốc Phi từng bị bắt làm nô lệ. Tuổi thơ của ngài trải qua trong cảnh thiếu thốn. Khi còn trẻ, Martín học việc với một người thợ cắt tóc kiêm chữa bệnh. Những kỹ năng học được ở đó về sau giúp ngài chăm sóc các bệnh nhân nghèo tại Lima.

Ước muốn sống đời tu đưa Martín đến với tu viện Đa Minh. Vào thời ấy, những quy định phân biệt nguồn gốc khiến người gốc Phi gặp trở ngại khi xin khấn dòng. Martín được nhận vào giúp việc và đảm nhận những công việc hằng ngày như quét dọn, cắt tóc cho các tu sĩ và chăm sóc người thiếu thốn. Sau nhiều năm phục vụ, ngài được bề trên cho tuyên khấn và trở thành tu huynh dòng Đa Minh.

Martín dành nhiều giờ cầu nguyện và dùng những gì mình học được để chăm sóc người đau yếu. Chính các công việc âm thầm ấy đã làm nên nét riêng trong đời tu của ngài. Martín qua đời tại Lima năm 1639 và được Đức Giáo hoàng Gioan XXIII tuyên thánh ngày 06/05/1962.

Thánh Toribio de Mogrovejo

Thánh Toribio de Mogrovejo (1538–1606): Tổng Giám mục đến với các cộng đoàn bản địa

Toribio de Mogrovejo sinh tại Tây Ban Nha năm 1538. Ngài học luật và đã là một luật gia có uy tín khi được chọn làm Tổng Giám mục Lima. Lúc ấy, ngài vẫn là giáo dân. Sau khi lãnh nhận các chức thánh, ngài lên đường đến Peru và dành phần lớn cuộc đời còn lại cho sứ vụ mục tử tại đây.

Một nét nổi bật trong sứ vụ của ngài là những chuyến kinh lý qua một địa bàn rộng lớn. Ngài đích thân đến các cộng đoàn xa xôi để gặp gỡ các tín hữu và quan tâm đến đời sống của người bản địa. Những chuyến đi ấy đi đôi với nỗ lực tổ chức đời sống Giáo hội.

Tại Công đồng Lima lần thứ ba, do ngài triệu tập và chủ trì, việc dạy giáo lý cho các dân tộc bản địa được đặc biệt chú trọng. Một thành quả của Công đồng là sách giáo lý bằng ba thứ tiếng, gồm tiếng Tây Ban Nha, Quechua và Aymara, giúp các cộng đoàn tiếp nhận giáo lý bằng ngôn ngữ của mình.

Thánh Toribio qua đời năm 1606. Khi nhắc đến ngài, thánh Gioan Phaolô II đề cao khả năng quy tụ các linh mục, tu sĩ và giáo dân cùng tham gia vào sứ mạng loan báo Tin Mừng.

Thông qua Sắc lệnh Tối cao số 016-2026-JUS, được công bố trên công báo chính phủ El Peruano và có chữ ký của Bộ trưởng Bộ Tư pháp và Nhân quyền cùng Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, nhà nước Peru đã chính thức công nhận Thánh Toribio là vị thánh bảo trợ cho nhân quyền tại quốc gia này, đồng thời là người tiên phong trong việc bảo vệ phẩm giá con người.

Thánh Francisco Solano (1549–1610): Nhà truyền giáo mang theo tiếng đàn

Francisco Solano sinh năm 1549 tại Montilla, miền Andalusia, Tây Ban Nha. Ngài gia nhập dòng Phanxicô năm 1569 và chuyên tâm giảng thuyết sau khi được thụ phong linh mục. Năm 1589, ngài được sai đến vùng truyền giáo Tucumán, nay thuộc Argentina. Sau một hành trình gian nan đến Lima, vị linh mục tiếp tục đi bộ vượt dãy Andes để đến nơi được giao phó.

Trong những năm sống giữa các cộng đồng bản địa, cha Francisco được nhớ đến vì cách tiếp xúc hiền hòa. Bên cạnh lời giảng, ngài còn dùng tiếng hát và tiếng đàn vĩ cầm để đến gần những người mình gặp. Hình ảnh vị tu sĩ mang theo cây đàn gợi nhớ một nét riêng trong sứ vụ của ngài: âm nhạc giúp mở đầu cuộc gặp gỡ và tạo cơ hội để người nghe đón nhận lời rao giảng.

Sau nhiều năm truyền giáo, ngài được gọi về Peru và phục vụ tại các cộng đoàn Phanxicô ở Lima và Trujillo. Những năm cuối đời, sức khỏe suy yếu, ngài sống tại bệnh xá của tu viện Thánh Phanxicô ở Lima. Ngài qua đời ngày 14/07/1610 và được Đức Giáo hoàng Biển Đức XIII tuyên thánh năm 1726.

Thánh Juan Macías   (© santodelgiorno.it)

Thánh Juan Macías (1585–1645) – Người đón tiếp người nghèo ở cổng tu viện

Juan Macías sinh năm 1585 tại Ribera del Fresno, Tây Ban Nha. Mồ côi từ nhỏ, ngài làm nghề chăn cừu. Những giờ dài ngoài đồng giúp ngài hình thành thói quen cầu nguyện. Lòng sùng kính Đức Maria, đặc biệt qua kinh Mân Côi, đã theo ngài từ thời thơ ấu. Khi trưởng thành, Juan lên đường sang Nam Mỹ. Sau khi đến Lima, ngài gia nhập dòng Đaminh năm 1622 với tư cách tu huynh tại tu viện Santa María Magdalena.

Trong hơn hai mươi năm phụ trách cổng tu viện, thầy Juan đón tiếp người nghèo, người đau bệnh và cả những người bị bắt làm nô lệ. Người đến xin ăn được chia sẻ lương thực. Người cần nâng đỡ có thể trò chuyện, nghe thầy dạy giáo lý và cùng thầy cầu nguyện. Thầy cũng mang thức ăn đến tận nhà những người túng thiếu và thường lần chuỗi Mân Côi cầu cho các linh hồn trong luyện ngục.

Juan Macías qua đời tại Lima năm 1645. Khi tuyên thánh cho ngài ngày 28/09/1975, Đức Giáo hoàng Phaolô VI nhắc đến hành trình của một người chăn cừu nghèo, một người di dân tay trắng và một tu huynh gác cổng. Chính trong công việc khiêm tốn ấy, ngài đã sống mối phúc dành cho những người có tâm hồn nghèo khó.

Vatican News

Nguồn: https://www.vaticannews.va/vi/church/news/2026-11/rosa-lima-martin-porres-toribio-francisco-solano-juan-macias.html