Các Đức Giáo hoàng và nước Pháp: 80 năm gắn bó và hy vọng
Các Đức Giáo hoàng và nước Pháp: 80 năm gắn bó và hy vọng
Đức Thánh Cha Lêô XIV và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron trong buổi tiếp kiến riêng tại Vatican, ngày 10.04.2026. (ANSA)
Từ ngày 25 đến 28/9, Đức Thánh Cha Lêô XIV viếng thăm Paris, Lộ Đức và Metz trong chuyến tông du thứ năm của triều đại Giáo hoàng. Bốn ngày tại Pháp không phải là một sự kiện biệt lập, nhưng nằm trong lịch sử gần tám thập niên của mối tương quan đặc biệt giữa các vị Giáo hoàng và quốc gia từng được gọi là “trưởng nữ của Giáo hội”.
Đức Gioan XXIII: “một người bạn chân thành của nước Pháp”
Trong số các Giáo hoàng thời hiện đại, Đức Gioan XXIII là một trong những vị có mối gắn bó sâu đậm nhất với nước Pháp. Trước khi được bầu làm Giáo hoàng năm 1958, Đức Tổng Giám mục Angelo Roncalli đã có gần một thập niên phục vụ với tư cách Sứ thần Tòa Thánh tại Paris, từ năm 1944 đến 1953.
Trong thời gian này, ngài có cơ hội tiếp xúc sâu rộng với đời sống Giáo hội và xã hội Pháp. Ngài đi nhiều nơi, gặp gỡ các Giám mục, linh mục và giáo dân, đồng thời thăm nhiều giáo phận và đền thánh. Mối liên hệ với nước Pháp được thể hiện cách đặc biệt vào năm 1953, khi ngài được thăng Hồng y, chính Tổng thống Vincent Auriol đã trao mũ Hồng y cho ngài tại điện Élysée.
Tình cảm dành cho nước Pháp vẫn nguyên vẹn sau khi ngài trở thành Giáo hoàng. Năm 1959, khi tiếp Tổng thống Charles de Gaulle tại Vatican, Đức Gioan XXIII nói rằng “tất cả những gì là ‘nước Pháp’ đều làm trái tim ngài rung động một cách rất đặc biệt”. Ngài gọi Pháp là đất nước “luôn luôn rất thân yêu” và mong được nhớ đến như “một người bạn thâm niên và chân thành của nước Pháp”.
Đức Phaolô VI: đối thoại với một Công giáo đang chuyển mình
Khi còn là Giovanni Battista Montini trẻ, Đức Phaolô VI từng đến Pháp học ngôn ngữ và sớm tiếp xúc với tư tưởng Công giáo Pháp. Ngài đặc biệt quan tâm đến triết gia Jacques Maritain và các tác phẩm của ông, cũng như theo sát những chuyển biến thần học và mục vụ tại Pháp.
Trong Công đồng Vatican II, Đức Phaolô VI đánh giá cao đóng góp của các thần học gia Pháp. Tuy nhiên, những năm sau Công đồng cũng mở ra một giai đoạn phức tạp. Các biến động xã hội năm 1968, những tranh luận thần học và phản ứng đối với thông điệp Humanae vitae cho thấy quan hệ giữa Roma và Công giáo Pháp vừa gần gũi vừa trải qua những căng thẳng. Dẫu vậy, Đức Phaolô VI vẫn nhìn thấy nơi Giáo hội Pháp một sức sống trí thức mạnh mẽ, có khả năng đặt câu hỏi, tìm kiếm và mở ra những con đường mới cho việc loan báo Tin Mừng.
Đức Gioan Phaolô II: lời chất vấn dành cho “trưởng nữ của Giáo hội”
Với Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II, nước Pháp giữ một vị trí đặc biệt trong hành trình thiêng liêng. Ngài có lòng yêu mến sâu sắc đối với cha sở họ Ars, Thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu và đặc biệt thánh Louis-Marie Grignion de Montfort, vị thánh đã gợi hứng cho khẩu hiệu Giám mục của ngài: “Totus tuus” – “Tất cả thuộc về Mẹ”.
Trong triều đại của mình, Đức Gioan Phaolô II đã viếng thăm Pháp tám lần. Đặc biệt, tại Le Bourget năm 1980, ngài đặt ra câu hỏi đã trở thành một trong những lời nổi tiếng nhất dành cho Công giáo Pháp: “Hỡi nước Pháp, trưởng nữ của Giáo hội, con có trung thành với những lời hứa khi chịu Phép Rửa không?” Qua những chuyến viếng thăm Paris, Lộ Đức, Lisieux, Lyon, Ars, Reims, Tours và nhiều địa điểm khác, ngài vừa nhắc lại di sản Kitô giáo phong phú của đất nước, vừa mời gọi Giáo hội tại đây tìm lại sức sống đức tin và bước vào công cuộc tân Phúc Âm hoá.
Niềm hy vọng ấy được ngài diễn tả rõ nét vào năm 1986: “Một động lực mới về thiêng liêng và tông đồ là điều có thể đối với Giáo hội tại Pháp.” Bốn thập niên sau, lời mời gọi này vẫn mang tính thời sự, đặc biệt trước những dấu hiệu mới của đời sống đức tin đang xuất hiện tại Pháp.
Đức Bênêđictô XVI: nước Pháp trong hành trình tư tưởng
Đức Bênêđictô XVI có mối liên hệ đặc biệt với nền văn hóa thần học và triết học Pháp. Ngay từ thời trẻ, Joseph Ratzinger đã đọc các tác phẩm của Paul Claudel và Georges Bernanos. Trong Công đồng Vatican II, ngài có dịp gặp gỡ những gương mặt quan trọng của thần học Pháp, trong đó có cha Henri de Lubac.
Khi viếng thăm Paris và Lộ Đức năm 2008, Đức Bênêđictô XVI nhìn nhận: “Tôi thực sự đã có một sự tiếp xúc rất sâu sắc, rất cá nhân và phong phú với nền văn hóa thần học và triết học lớn của Pháp. Điều đó thực sự có tính quyết định đối với sự phát triển tư tưởng của tôi.”
Ngài cũng từng cho biết, ngay từ thời trẻ, mình đã là “một người nhiệt thành ngưỡng mộ ‘nước Pháp dịu dàng’”. Những lời này cho thấy nước Pháp không chỉ là một điểm đến trong các chuyến tông du, nhưng còn để lại dấu ấn sâu đậm trong hành trình trí thức và sự hình thành tư tưởng của vị Giáo hoàng thần học gia.
Đức Phanxicô: “Linh đạo của tôi là của Pháp”
Mặc dù Đức Phanxicô không thực hiện một chuyến tông du chính thức đến Pháp như một số vị tiền nhiệm, nhưng tư tưởng và linh đạo Pháp lại hiện diện đậm nét trong các bài giảng, diễn văn và văn kiện của ngài.
Đức Phanxicô thường nhắc đến các tác giả Pháp như Léon Bloy, Charles Péguy, Joseph Malègue và Georges Bernanos. Trong đời sống thiêng liêng, ngài đặc biệt gần gũi với thánh Charles de Foucauld và thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu. Năm 2016, chính ngài khẳng định rằng “Linh đạo của tôi là của Pháp”.
Đức Phanxicô cũng nhìn Giáo hội tại Pháp với niềm hy vọng về một sự đổi mới. Tại Marseille năm 2023, ngài nói rằng đời sống Giáo hội, nước Pháp và châu Âu cần “một sức bật mới của đức tin, đức ái và đức cậy”. Khi Nhà thờ Đức Bà Paris mở cửa trở lại vào tháng 12/2024 sau công cuộc tái thiết, ngài mong sự hồi sinh của ngôi thánh đường trở thành “một dấu chỉ ngôn sứ cho sự canh tân của Giáo hội tại Pháp”.
Đức Lêô XIV và hy vọng về “một động lực truyền giáo mới”
Chỉ vài tuần sau khi được bầu làm Giáo hoàng, ngài gửi sứ điệp đến các Giám mục Pháp, mong Giáo hội tại đây có được “một động lực truyền giáo mới”. Ngài bày tỏ niềm xác tín rằng Thiên Chúa có thể, nhờ sự trợ giúp của các thánh mà Người đã ban cho nước Pháp, “đổi mới những điều kỳ diệu Người đã thực hiện trong quá khứ”.
Chuyến tông du lần này vì thế mang ý nghĩa tiếp nối một hành trình lâu dài. Theo Đức Tổng Giám mục Celestino Migliore, Sứ thần Toà Thánh tại Pháp, một bầu khí “mong đợi lớn lao và đầy niềm vui” đang lan rộng trong cả nước, không chỉ nơi người Công giáo. Khoảng 17.000 tình nguyện viên đã đăng ký phục vụ chuyến viếng thăm.
Theo vị Sứ thần, Đức Thánh Cha đến để “gặp gỡ và củng cố các Kitô hữu Pháp trong một đức tin sống động và dấn thân”, đồng thời mang đến “một sứ điệp hy vọng giữa những khó khăn mà xã hội đang phải đối diện”.
Những người trẻ tìm đến đức tin
Một trong những dấu chỉ đáng chú ý của Giáo hội Pháp hiện nay là sự gia tăng số người trẻ và người trưởng thành xin lãnh nhận Bí tích Rửa tội. Hiện tượng này đã khơi dậy nơi Đức Lêô XIV một “sự quan tâm, ngưỡng mộ và khích lệ lớn lao”. Vì thế, trong thời gian ở Paris, ngài sẽ dành một cuộc gặp đặc biệt cho các dự tòng và tân tòng tại Học viện Công giáo Paris.
Tại Metz, Đức Tổng Giám mục Philippe Ballot cũng chứng kiến một chuyển biến đáng chú ý. Khi ngài đến giáo phận bốn năm trước, chỉ có khoảng 60 dự tòng; năm sau con số tăng lên 80 và năm vừa qua đạt 200 người.
Theo Đức Tổng Giám mục, nhiều người trẻ từ 25 đến 30 tuổi đang đối diện với những câu hỏi lớn về tương lai, từ biến đổi khí hậu đến trí tuệ nhân tạo. Họ nhận ra rằng mình không thể tự tìm được tất cả câu trả lời và bắt đầu quan tâm đến chiều kích tôn giáo của cuộc sống.
Thách đố đối với Giáo hội vì thế không phải là vội vàng đưa những người trẻ này vào những khuôn mẫu có sẵn, nhưng biết đồng hành với họ. Đức Tổng Giám mục Ballot gọi đó là một “mục vụ của sự hiện diện và tương quan”: hiện diện bên một người để cuộc gặp gỡ có thể xảy ra và đối thoại có thể bắt đầu.
Giáo dục và văn hoá phục vụ hoà bình
Một thời điểm quan trọng khác của chuyến tông du là bài phát biểu của Đức Lêô XIV tại UNESCO ở Paris. Sự kiện gợi lại ngày 2/6/1980, khi Thánh Gioan Phaolô II trở thành vị Giáo hoàng đầu tiên phát biểu tại trụ sở tổ chức này.
Đối với Toà Thánh, giáo dục và văn hoá không chỉ là những vấn đề học thuật. Theo Đức Tổng Giám mục Migliore, “giáo dục và văn hoá là nền tảng của nền hoà bình không vũ trang và giải trừ vũ khí mà Đức Lêô XIV nói đến”. Vì thế, một quan niệm đúng đắn về con người phải nằm ở trung tâm của những quyết định liên quan đến khoa học, kỹ thuật, giáo dục và đời sống xã hội.
Thông điệp hoà bình sẽ tiếp tục vang lên tại Metz, chặng cuối của chuyến viếng thăm. Thành phố nằm gần biên giới Đức và Luxembourg từng mang những vết thương của chiến tranh, nhưng ngày nay trở thành biểu tượng của hoà giải. Đức Tổng Giám mục Ballot diễn tả sự biến đổi ấy bằng một hình ảnh cụ thể: “Những kẻ thù ngày xưa đã trở thành bạn bè. Họ hợp tác thay vì đối đầu. Và biên giới không còn là nơi chia cách, nhưng là nơi gặp gỡ.”
Tại Metz, Đức Lêô XIV sẽ tham dự cuộc gặp “Về nguồn cội châu Âu vì hoá bình và hiệp nhất”. Theo Sứ thần Toà Thánh, người ta chờ đợi từ Đức Thánh Cha “một sứ điệp hoà bình, hoà giải và hiệp nhất trên lục địa châu Âu”.
Người di dân và “phòng thực nghiệm của tình huynh đệ”
Một điểm dừng khác mang ý nghĩa đặc biệt là Maison Bakhita tại Paris, trung tâm của Tổng Giáo phận Paris dành cho người di dân. Được thành lập năm 2021, nơi đây đã đón khoảng 2.800 người thuộc 84 quốc tịch, với sự cộng tác của khoảng 100 tình nguyện viên.
Maison Bakhita không chỉ đáp ứng những nhu cầu trước mắt. Trung tâm tổ chức các lớp tiếng Pháp, hỗ trợ tìm việc, trợ giúp tâm lý, cùng các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và thể thao, qua đó giúp người di cư hội nhập và xây dựng tương quan với cộng đồng địa phương.
Bà Isabelle Cauchois, nguyên giám đốc trung tâm, gọi nơi đây là “một phòng thực nghiệm của tình huynh đệ”. Theo bà, điều quan trọng là đưa vấn đề di dân ra khỏi những con số trừu tượng. Khi gặp gỡ trực tiếp, người ta nhận ra trước mặt mình là “một người có tên gọi, có câu chuyện, có một đứa trẻ trong vòng tay”.
Việc Đức Lêô XIV đến Maison Bakhita vì thế diễn tả một chiều kích quan trọng của chuyến tông du: đức tin không chỉ được diễn tả qua những bài diễn văn hay các cử hành, nhưng còn trở nên cụ thể trong sự gặp gỡ và phục vụ những người dễ bị tổn thương.
Một mối quan hệ vừa gần gũi vừa đòi hỏi
Lịch sử quan hệ giữa Toà Thánh và Pháp cũng cho thấy sự gần gũi không có nghĩa là luôn có cùng quan điểm. Qua nhiều triều đại Giáo hoàng, Toà Thánh đánh giá cao vai trò của Pháp trên trường quốc tế, đặc biệt trong việc xây dựng hoà bình, hỗ trợ các quốc gia nghèo, bảo vệ các Kitô hữu Đông phương và tìm kiếm những giải pháp hoà bình cho các cuộc xung đột.
Tuy nhiên, các Giáo hoàng cũng nhiều lần đối thoại thẳng thắn với xã hội Pháp về những vấn đề liên quan đến sự sống, tự do tôn giáo và vị trí của tôn giáo trong không gian công cộng.
Một chủ đề thường xuyên xuất hiện là laïcité, nguyên tắc thế tục của Nhà nước Pháp. Đức Bênêđictô XVI từng khẳng định rằng tự bản chất, tính thế tục “không mâu thuẫn với đức tin”, đồng thời nhấn mạnh vai trò của tôn giáo trong việc đào luyện lương tâm và góp phần hình thành nền tảng đạo đức chung của xã hội. Đức Phanxicô cũng từng cảnh báo về cách hiểu tính thế tục có nguy cơ đẩy tôn giáo hoàn toàn vào phạm vi riêng tư và loại tiếng nói của người tín hữu khỏi không gian công cộng.
Nhìn lại gần tám thập niên, mối tương quan giữa các Giáo hoàng và nước Pháp không chỉ được ghi dấu bằng những chuyến viếng thăm hay các cuộc gặp ngoại giao, nhưng còn được vun đắp qua những mối dây sâu sắc về trí thức và thiêng liêng, cùng với sự trân trọng, kỳ vọng và cả những lời chất vấn dành cho một Giáo hội có di sản Kitô giáo phong phú giữa một xã hội ngày càng tục hoá.
Với những điểm nhấn về củng cố đức tin, gặp gỡ người trẻ, các dự tòng và tân tòng, đề cao giáo dục và văn hóa, phục vụ người di dân và thúc đẩy hòa bình, chuyến tông du của Đức Lêô XIV vì thế không chỉ gợi lại quá khứ của nước Pháp, “trưởng nữ của Giáo hội”, nhưng còn hướng đến tương lai: làm cho di sản Kitô giáo trở thành động lực truyền giáo mới, để Giáo hội tại Pháp tiếp tục góp phần xây dựng một xã hội và một châu Âu thấm đượm hy vọng, hòa bình và tình huynh đệ.
Vatican News
Nguồn: https://www.vaticannews.va/vi/church/news/2026-09/cac-duc-giao-hoang-va-nuoc-phap-80-nam-gan-bo-va-hy-vong.html
