Chúa Nhật 18/10/2026
Của Thiên Chúa, trả về Thiên Chúa
Qua câu trả lời về việc nộp thuế cho Xêda, Đức Giêsu mời gọi chúng ta chu toàn trách nhiệm với xã hội, đặt Thiên Chúa trên hết và can đảm sống theo chân lý, công lý cùng phẩm giá con người.
Chúa Nhật Tuần XXIX – Mùa Thường Niên (Năm A)
Khánh nhật Truyền giáo
Is 45,1.4-6 • Tv 95,1 và 3.4-5.7-8a.8b-10ac (Đ. c.7b) • 1 Tx 1,1-5b • Mt 22,15-21
Của Xê-da, trả về Xê-da ; của Thiên Chúa, trả về Thiên Chúa.
✠ Tin Mừng Chúa Giêsu Kitô theo thánh Mátthêu
15 Khi ấy, những người Pha-ri-sêu đi bàn bạc với nhau, tìm cách làm cho Đức Giê-su phải lỡ lời mà mắc bẫy. 16 Họ sai các môn đệ của họ cùng đi với những người phe Hê-rô-đê, đến nói với Đức Giê-su rằng: “Thưa Thầy, chúng tôi biết Thầy là người chân thật và cứ sự thật mà dạy đường lối của Thiên Chúa. Thầy cũng chẳng vị nể ai, vì Thầy không cứ bề ngoài mà đánh giá người ta. 17 Vậy xin Thầy cho biết ý kiến: có được phép nộp thuế cho Xê-da hay không?”
18 Nhưng Đức Giê-su biết họ có ác ý, nên Người nói: “Tại sao các người lại thử tôi, hỡi những kẻ đạo đức giả! 19 Cho tôi xem đồng tiền nộp thuế!” Họ liền đưa cho Người một quan tiền. 20 Người hỏi họ: “Hình và danh hiệu này là của ai đây?” 21 Họ đáp: “Của Xê-da.” Bấy giờ, Người bảo họ: “Thế thì của Xê-da, trả về Xê-da; của Thiên Chúa, trả về Thiên Chúa.”
Chú giải Is 45,1.4-6; 1 Tx 1,1-5; Mt 22,15-21
Trong những Chúa Nhật vừa qua, chúng ta đã thấy Đức Giêsu lên tiếng khiển trách các nhà lãnh đạo tôn giáo của dân Người, vì họ không nhận ra nơi Người Lời Thiên Chúa, quyền năng Thiên Chúa và tình yêu đầy lòng trắc ẩn của Thiên Chúa. Họ chỉ nhìn thấy một người vi phạm những luật lệ của họ. Hôm nay, trong cuộc chất vấn đầu tiên của bốn cuộc chất vấn do các nhóm lãnh đạo khác nhau đưa ra, họ bắt đầu phản công. Kế hoạch của họ là khiến Đức Giêsu tự đánh mất uy tín. Cuộc chất vấn đầu tiên, được thuật lại trong bài Tin Mừng hôm nay, đến từ những người Pharisêu. Mưu mô của họ thể hiện ngay nơi phái đoàn được cử đến: một nhóm gồm các môn đệ của họ — chứ không phải chính họ — cùng với một số người thuộc phe Hêrôđê.
Đây là một sự kết hợp lạ lùng, bởi những người Pharisêu và phe Hêrôđê vốn chống đối nhau gay gắt. Những người Pharisêu có tinh thần dân tộc cực đoan và hoàn toàn chống lại người Rôma; còn phe Hêrôđê sẵn sàng cộng tác với người Rôma, với hy vọng thu được lợi ích. Theo cách nói ngày nay, họ có thể bị gọi là những người “chủ trương thỏa hiệp”. Đây là một minh họa điển hình cho câu: “Kẻ thù của kẻ thù tôi là bạn tôi.” Hai bên thù ghét nhau, nhưng họ còn thù ghét Đức Giêsu hơn nữa, và cả hai đều có những món nợ muốn thanh toán với Người. Hay phải chăng họ hy vọng rằng, khi cử một phái đoàn pha trộn như thế, họ sẽ khiến Đức Giêsu không nhận ra ý đồ thật sự của mình?
Lời mở đầu của họ thật khéo léo và đầy tâng bốc. Họ ca ngợi sự chân thật tuyệt đối và lòng chính trực của Đức Giêsu. Tất cả những điều ấy đều hoàn toàn đúng. Thực ra, họ đang ca ngợi Đức Giêsu là Đấng mang nơi mình chính sự chân thật và công minh của Thiên Chúa, hoàn toàn không thiên vị ai, có chăng là đặc biệt nghiêng về những người nghèo khó, yếu đuối và không có quyền thế.
Và chính nơi điểm mạnh ấy của Đức Giêsu — nói lên sự thật đúng như nó là, không sợ hãi cũng không vị nể — họ hy vọng có thể gài bẫy Người.
Một câu hỏi tưởng chừng đơn giản
Sau những lời tâng bốc nhằm làm Người mất cảnh giác và màn dạo đầu bằng ngôn từ ấy, họ đưa ra một câu hỏi có vẻ rất thẳng thắn:
“Vậy xin Thầy cho biết ý kiến: Có được phép nộp thuế cho Xêda hay không?”
Thực ra, câu hỏi tưởng chừng đơn giản ấy đụng đến một vấn đề vô cùng nóng bỏng. Palestine là một thuộc địa của Rôma, một thuộc địa hết sức bất mãn và thường xuyên gây rắc rối. Người Do Thái căm ghét người Rôma, căm ghét sự tàn bạo, tình trạng suy đồi luân lý và trên hết là lối sống không nhìn nhận Thiên Chúa của họ. Vì thế, những người Pharisêu mang tinh thần dân tộc cho rằng không nên nộp thuế cho kẻ áp bức. Có thể nói, đây là một hình thức sơ khai của khẩu hiệu: “Không có quyền đại diện thì không phải nộp thuế.” Trái lại, đối với phe Hêrôđê, cộng tác với người Rôma được xem là điều có lợi.
Rõ ràng, đây là một câu hỏi đầy cạm bẫy. Nếu Đức Giêsu nói không nên nộp thuế, Người sẽ làm vừa lòng những người Pharisêu; nhưng chính họ có thể tố cáo Người về tội xúi giục nổi loạn và khiến Người bị bắt. Nếu Người nói phải nộp thuế, Người có thể làm hài lòng phe Hêrôđê, nhưng gần như chắc chắn sẽ đánh mất mọi uy tín trước đồng bào mình.
Người Do Thái tin rằng họ chỉ có một Chúa và một Đấng cai trị duy nhất, đó là Thiên Chúa của họ. Thuế má, hay bất cứ hình thức thần phục nào, chỉ nên dành cho Người qua những lễ vật dâng trong Đền Thờ Thiên Chúa. Bài đọc I hôm nay, trích sách Isaia, cho thấy rõ rằng vua Kyrô, một trong những vị vua vĩ đại thời cổ đại, người nắm quyền lực rộng lớn và đặt dân Do Thái dưới quyền thống trị, cũng chỉ được nhìn nhận như một công cụ thực hiện công việc của Thiên Chúa.
Sự giả hình
Dĩ nhiên, Đức Giêsu hoàn toàn ý thức được những nguy hiểm của việc trả lời trực tiếp. Người tố cáo sự giả hình trắng trợn của họ khi giăng chiếc bẫy này. Họ chẳng hề muốn biết câu trả lời. Họ đã có sẵn câu trả lời của riêng mình. Ý định duy nhất của họ là đặt một cái bẫy khiến Đức Giêsu tự chuốc lấy tai họa.
Đức Giêsu bảo họ đưa cho Người xem một đồng tiền. Người hỏi hình và danh hiệu khắc trên đó là của ai. Hình trên đồng tiền là chân dung hoàng đế Tibêriô Xêda, vị hoàng đế Rôma đương thời. Dòng chữ trên đó có nội dung: “Tibêriô Xêda, con của Augustus thần linh, thượng tế tối cao.” Xêda không chỉ đòi hỏi chủ quyền chính trị, mà còn tự nhận những thuộc tính thần linh. Việc thờ phượng hoàng đế được xem là một phép thử lòng trung thành đối với chính quyền trung ương vốn không mấy sùng đạo. Điều này chẳng bao lâu sẽ trở thành một vấn đề lớn đối với các Kitô hữu thời sơ khai, cũng như đã là một vấn đề đối với người Do Thái.
Đối với cả hai cộng đồng, việc thờ phượng hoàng đế Rôma không thể là gì khác ngoài việc thờ ngẫu tượng. Dù một số người chỉ xem đó là một nghi thức mang tính hình thức, các Kitô hữu và người Do Thái lại coi đây là chuyện hết sức nghiêm trọng, và nhiều người đã chịu tử đạo vì từ chối bái lạy hoàng đế. Ngay cả ngày nay, tại nhiều nơi trên thế giới, vẫn có những Kitô hữu bị đe dọa tính mạng vì đức tin, khi họ không chịu khuất phục trước quyền lực tuyệt đối mà một số chính quyền muốn áp đặt trên cuộc sống của họ. Tại những nơi ấy, Hội Thánh phải hoạt động “hầm trú” để các tín hữu có thể thờ phượng Thiên Chúa.
Một câu trả lời nổi tiếng
Bấy giờ, Đức Giêsu đưa ra câu trả lời nổi tiếng:
“Của Xêda, trả về Xêda; của Thiên Chúa, trả về Thiên Chúa.”
Không nên hiểu câu trả lời này theo lối hoài nghi, như thể nó tán thành quan điểm cho rằng con người không có bất cứ bổn phận trung thành nào đối với chính quyền — chẳng hạn lập trường vô chính phủ. Nhưng cũng không thể hiểu rằng quyền bính dân sự có quyền đòi hỏi người dân phải phục tùng hoàn toàn. Không nhà nước nào được tự nhận cho mình quyền lực tuyệt đối như quyền của Thiên Chúa — chẳng hạn các chế độ độc tài vô thần. Tất cả đều phải tuân theo những đòi hỏi cao hơn của chân lý, công lý và phẩm giá bất khả xâm phạm của con người, vốn đặt nền tảng nơi Thiên Chúa.
Theo một nghĩa nào đó, tất cả chúng ta đều là công dân của hai vương quốc: công dân của quốc gia hay lãnh thổ nơi mình sinh sống, đồng thời là công dân Nước Thiên Chúa. Như Đức Giêsu nói, cả hai đều đòi hỏi nơi chúng ta những bổn phận trung thành nhất định.
Tất cả chúng ta đều lệ thuộc khá nhiều vào chính quyền dân sự. Trong thời đại ngày nay, rất ít người có thể tự cung cấp cho mình nước sạch, điện hay hệ thống điện thoại. Còn nhiều dịch vụ khác cần đến vai trò của chính quyền, như giáo dục, bệnh viện, đường sá, các dịch vụ an sinh dành cho người thất nghiệp, người khuyết tật, người cao tuổi và những người dễ bị tổn thương khác.
Rõ ràng, để các dịch vụ ấy tiếp tục hoạt động và ngày càng được cải thiện, cần có sự cộng tác và đóng góp của toàn thể cộng đồng. Phần lớn chúng ta thực hiện điều đó qua việc nộp thuế. Thuế không chỉ là một gánh nặng bất đắc dĩ. Trong một nền quản trị công bằng, thuế là phần đóng góp của chúng ta để duy trì những dịch vụ mà mình vẫn thường xem là điều đương nhiên phải có. Hơn nữa, trong một hệ thống thuế công bằng, chúng ta còn góp phần phân phối của cải trong cộng đồng một cách đồng đều hơn, để mỗi người đều có thể tiếp cận những gì cần thiết cho một cuộc sống xứng với phẩm giá con người.
Góp phần xây dựng cộng đồng
Cũng còn nhiều cách khác để chúng ta góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống trong cộng đồng. Tất cả những điều ấy đều có thể được xem là “trả về Xêda những gì thuộc về Xêda”. Đáng tiếc là đôi khi chúng ta gặp những người chỉ quan tâm xem mình có thể nhận được gì từ cộng đồng, mà chẳng bao giờ có ý định đóng góp trở lại.
Nhưng chúng ta cũng là công dân Nước Thiên Chúa. Phần lớn thời gian, giữa “Xêda” và Thiên Chúa không có xung đột, nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Đôi khi, dưới ánh sáng Tin Mừng, chúng ta phải phê bình những việc chính quyền làm hoặc những điều họ không làm. Có những lúc, chúng ta thậm chí phải từ chối tuân phục chính quyền. Ngay cả ngày nay, tại một số nơi trên thế giới, các Kitô hữu buộc phải bất tuân những luật lệ trái luân lý do chính quyền ban hành. Điều này không chỉ xảy ra ở những quốc gia được gọi là “thế giới thứ ba”, mà còn hiện diện ngay tại các nước phương Tây công nghiệp hóa. Nhân danh chân lý, công lý và phẩm giá con người, đôi khi chúng ta không còn lựa chọn nào khác.
Chúng ta cần nhận ra rằng, khi thật sự yêu quê hương và đồng bào mình, có những vấn đề buộc chúng ta phải mạnh mẽ phản đối nhà cầm quyền. Dĩ nhiên, giới cầm quyền sẽ tìm cách mô tả những người ấy như những kẻ phản bội và là mối đe dọa đối với sự ổn định của đất nước. Nhưng những người dám bày tỏ sự quan tâm như thế thường yêu quê hương mình sâu đậm hơn nhiều so với một “đa số thầm lặng”.
Hai trách nhiệm
Bài Tin Mừng hôm nay cho thấy rất rõ rằng chúng ta có trách nhiệm đối với hai thẩm quyền: chính quyền của quốc gia hay lãnh thổ mình đang sống, và Thiên Chúa. Khi cả hai hòa hợp với nhau, sẽ không có xung đột. Nhưng bất cứ nơi nào có những hành vi trái luân lý hoặc bất công, xúc phạm phẩm giá và quyền lợi của con người, thì xung đột tất yếu sẽ xảy ra.
Xung đột như thế không phải lúc nào cũng xấu. Trái lại, chính nhờ những xung đột mang tính xây dựng mà xã hội chúng ta tiến bộ. Miễn là chúng ta luôn hành động cách tích cực và sáng tạo, “sống theo sự thật và trong tình bác ái” (Ep 4,15), thì những vương quốc còn đầy khiếm khuyết do con người xây dựng có thể, theo thời gian, trở thành Nước Thiên Chúa. Như thánh Tôma More, một người nổi tiếng vì dám bất đồng với nhà vua và đã chịu tử đạo, từng nói:
“Tôi là tôi trung của nhà vua, nhưng trước hết là tôi tớ của Thiên Chúa.”
Sống Lời Chúa
Tôi đang dành cho Thiên Chúa vị trí nào trong những lựa chọn hằng ngày? Trong tuần này, tôi quyết tâm: Chu toàn bổn phận; Phân định theo Tin Mừng và Dâng mình cho Chúa.
